Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

सागरप्रतीक्षा-क्रोधप्रादुर्भावः

Rama’s Vigil at the Ocean and the Rise of Wrath

नसाम्नाशक्यतेकीर्तिर्नसाम्नाशक्यतेयशः ।प्राप्तुंलक्ष्मण लोकेऽस्मिन् ञ्जयोवारणमूर्धनि ।।6.21.16।।

na sāmnā śakyate kīrtir na sāmnā śakyate yaśaḥ | prāptuṃ lakṣmaṇa loke 'smin jayo vā raṇamūrdhani ||6.21.16||

«Lakṣmaṇa, in dieser Welt erlangt man weder Ruhm noch Ansehen allein durch Beschwichtigung; und auch der Sieg an der Spitze der Schlacht wird dadurch nicht allein gewonnen.»

not
:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
साम्नाby conciliation/peaceful means
साम्ना:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; उपाय-वाचक
शक्यतेis possible
शक्यते:
क्रिया
TypeVerb
Rootशक् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)
कीर्तिःrenown
कीर्तिः:
कर्ता (of passive; logical object)
TypeNoun
Rootकीर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
not
:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
साम्नाby conciliation
साम्ना:
करण
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
शक्यतेis possible
शक्यते:
क्रिया
TypeVerb
Rootशक् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)
यशःfame
यशः:
कर्ता (of passive; logical object)
TypeNoun
Rootयशस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्राप्तुम्to obtain
प्राप्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootप्राप् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थ (purpose)
लक्ष्मणO Lakshmana
लक्ष्मण:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
अधिकरण-विशेषण
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
जयःvictory
जयः:
कर्ता (alternative)
TypeNoun
Rootजय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वाor
वा:
विकल्प
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle)
रणमूर्धनिon the battlefield/front of battle
रणमूर्धनि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक) + मूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रणस्य मूर्धनि/on the head/front of battle), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (मूर्धन् पुं), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

"O! Lakshmana! Neither fame nor popularity can win a battle front in this world."

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
R
raṇa (battle)

FAQs

Rājadharma requires appropriate means: conciliation has its place, but when dharma is obstructed, firmness and effective action may be necessary.

Rāma is justifying a shift from patient petitioning to decisive measures after the ocean’s continued silence.

Strategic discernment—choosing the right method (upāya) for a righteous objective.