Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

पुष्पकविमान-प्रस्थानम्

The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared

एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।

evam uktaḥ tu rāmeṇa rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |

vimānaṃ sūryasaṅkāśam ājuhāva tvarānvitaḥ ||

tataḥ kāñana-citrāṅgaṃ vaidūrya-maṇi-vedikam |

kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajata-prabham ||

pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṅkṛtam |

śobhitaṃ kāñanair harmyair hema-padma-vibhūṣitaiḥ ||

prakīrṇaṃ kiṅkiṇī-jālair muktā-maṇi-gavākṣakam |

ghaṇṭā-jālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhura-svanam ||

yan meru-śikhara-ākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |

bṛhadbhir bhūṣitaṃ harmyair muktā-rajata-śobhitaiḥ ||

talaiḥ sphaṭika-citrāṅgair vaidūryaiś ca varāsanaiḥ |

mahārha-āstaraṇa-upetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||

Als Rāma so gesprochen hatte, rief Vibhīṣaṇa, der Herr der Rākṣasas, eilends den Vimāna herbei, strahlend wie die Sonne. Da erschien jener Himmelswagen: seine Glieder mit goldenen Mustern geschmückt; seine Plattformen mit Vaidūrya-Edelsteinen eingelegt; von turmbewehrten Pavillons umgeben, glänzte er ringsum in silbernem Schimmer. Er war mit hellen Bannern und Fahnen geziert und durch goldene Paläste verschönt, die mit goldenen Lotus-Zieraten geschmückt waren. Netze kleiner Glöckchen lagen darüber ausgebreitet; seine Fenster waren mit Perlen und Juwelen besetzt; und ringsum umgaben ihn Reihen von Glocken, die überall süßen Klang ertönen ließen. Von Viśvakarmā erbaut, erhob er sich wie der Gipfel des Berges Meru und war mit weiten Hallen geschmückt, die in Perlen- und Silberschmuck erstrahlten. Seine Böden waren mit Kristallmustern geziert, seine vortrefflichen Sitze mit Vaidūrya eingelegt; mit kostbaren Decken versehen, war er reichlich mit großem Reichtum ausgestattet.

यत्which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया (relative pronoun referring to विमानम्)
मेरुशिखराकारम्having the shape of Meru's peak
मेरुशिखराकारम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमेरु + शिखर + आकार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया-विभक्ति (Accusative singular), समासः: मेरोः शिखरस्य आकारः (षष्ठी-तत्पुरुष), विशेषण
निर्मितम्constructed
निर्मितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-√मा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
विश्वकर्मणाby Vishvakarman
विश्वकर्मणा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental singular), समासः: विश्वं कर्म यस्य (बहुव्रीहि, proper name)
बृहद्भिःwith large
बृहद्भिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootबृहद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental plural), विशेषण (of हर्म्यैः)
भूषितम्adorned
भूषितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भूष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
हर्म्यैःwith mansions/pavilions
हर्म्यैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootहर्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental plural)
मुक्तारजतशोभितैःshining with pearls and silver
मुक्तारजतशोभितैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootमुक्ता + रजत + शोभित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया-विभक्ति (Instrumental plural), समासः: मुक्तया रजतेन च शोभितैः (समाहार-तत्पुरुष), विशेषण (of हर्म्यैः)

Rama having spoken that way, Vibheeshana the king of Rakshasas, hurriedly ordered for the aerial car. The aerial car Pushpaka's parts were decorated with golden pictures, its altars were made of cat's eye gems, its squares were fixed with pillars and shone like silver. It was surrounded on all sides with yellow pennons. It had posts and flags all over, decorated with golden lotuses. The mansions in Pushpak had networks scattered with eyeholes set with pearls like windows. It had rows of bells, surrounded on all sides which had sweet sound. The Pushpak constructed by Viswakarma was huge like mountain Meru's peak and decorated with silver and pearls. Its pavements were fixed with crystals and encrusted with cat's eye gems. The seats were excellent and had rich coverings.

R
Rāma
V
Vibhīṣaṇa
V
Viśvakarmā
V
Vimāna (Puṣpaka)
M
Meru
V
Vaidūrya (cat’s-eye gem)
S
Sphaṭika (crystal)
M
Muktā (pearls)
R
Rajata (silver)
H
Hema (gold)

FAQs

It highlights dharma as loyal, timely service to a righteous leader: Vibhīṣaṇa acts without delay, showing disciplined obedience aligned with Rāma’s just purpose.

Satya here is expressed as reliability and integrity in action: Vibhīṣaṇa’s prompt fulfillment of Rāma’s instruction demonstrates truthfulness as keeping one’s commitment in deed, not merely in speech.