Shloka 4

अग्निपरीक्षासाक्ष्यं

Agni’s Testimony and Sītā’s Revalidation

Devanagari script

तरुणादित्यसङ्काशंतप्तकाञ्चनभूषणाम् ।रक्ताम्बरधरांबालांसीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।।6.121.3।।अक्लिष्टमाल्याभरणांतथारूपामनिन्दिताम् ।ददौरामायवैदेहीमङ्केकृत्वाविभावसुः ।।6.121.4।।

Transliteration

ruddhā cāntaḥpure guptā tvacchittā tvatparāyaṇā |

rakṣitā rākṣasībhiś ca ghorābhir ghorabuddhibhiḥ ||

Translation

Eingeschlossen und verborgen in den inneren Gemächern, den Geist auf dich gerichtet und dir allein ergeben, wurde sie von rākṣasīs bewacht — schrecklich, mit schrecklichen Absichten.

Word by Word

• तरुण-आदित्य-सङ्काशाम्: like the young/rising sun
• तरुण-आदित्य-सङ्काशाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तरुण (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषण (fem. acc. sg.)

• तप्त-काञ्चन-भूषणाम्: adorned with heated/polished gold ornaments
• तप्त-काञ्चन-भूषणाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तप्त (कृदन्त/प्रातिपदिक) + काञ्चन (प्रातिपदिक) + भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (fem. acc. sg.)

• रक्त-अम्बर-धराम्: wearing red garments
• रक्त-अम्बर-धराम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + अम्बर (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (fem. acc. sg.)

• बालाम्: young
• बालाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (fem. acc. sg.)

• नील-कुञ्चित-मूर्धजाम्: having black, curled hair
• नील-कुञ्चित-मूर्धजाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक) + कुञ्चित (कृदन्त/प्रातिपदिक) + मूर्धज (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (fem. acc. sg.)

• अक्लिष्ट-माल्य-आभरणाम्: with fresh garlands and ornaments
• अक्लिष्ट-माल्य-आभरणाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अक्लिष्ट (प्रातिपदिक) + माल्य (प्रातिपदिक) + आभरण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; द्वन्द्वः (माल्यं च आभरणं च)

• तथा-रूपाम्: of the same form as before
• तथा-रूपाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तथा (अव्यय) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; अव्ययीभावः (तथा इति अव्ययपूर्वकः)

• अनिन्दिताम्: blameless
• अनिन्दिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अनिन्दित (कृदन्त/प्रातिपदिक; √निन्द्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (fem. acc. sg.)

• विभावसुः: Vibhavasu (Fire-god)
• विभावसुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विभावसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन (masc. nom. sg.)

• अङ्के: on the lap/arms
• अङ्के: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन (masc. loc. sg.)

• कृत्वा: having placed/holding
• कृत्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having done)

• वैदेहीम्: Vaidehi (Sita)
• वैदेहीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन (fem. acc. sg.)

• रामाय: to Rama
• रामाय: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान), एकवचन (masc. dat. sg.)

• ददौ: gave
• ददौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Context

Radiating like the rising sun, adorned with polished gold ornaments, wearing red coloured clothes, with beautiful black hair, wearing fresh flowers, being in the same young form as before, blameless Vaidehi was held in the arms of the fire god and presented to Rama.

Characters & Entities

• Rama
• Sita
• Antahpura (inner apartments)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes steadfastness under oppression: inner loyalty and truth can remain intact even when external freedom is lost.

What is the narrative situation?

Agni describes Sītā’s captivity in Laṅkā’s inner quarters and the harsh guarding meant to break her resolve.

Which character virtue is emphasized?

Single-minded devotion (tvatparāyaṇatā) and mental steadfastness despite coercive confinement.