Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

पुष्पकविमानवर्णनम्

Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace

हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः।आपगा इव ता रेजुर्जघनैः पुलिनैरिव।।5.9.51।।

haṃsakāraṇḍavākīrṇāś cakravākopaśobhitāḥ | āpagā iva tā rejur jaghanaiḥ pulinair iva || 5.9.51 ||

Geschmückt mit Schwänen und Kāraṇḍava-Vögeln und erhellt von Cakravākas, glänzten jene Frauen wie Flüsse, und ihre Hüften glichen sandigen Ufern.

haṃsa-kāraṇḍava-ākīrṇāḥcrowded with swans and kāraṇḍavas
haṃsa-kāraṇḍava-ākīrṇāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothaṃsa+kāraṇḍava+ākīrṇa (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); बहुपद-तत्पुरुष: haṃsaiḥ kāraṇḍavaiś ca ākīrṇāḥ (crowded with swans and kāraṇḍavas)
cakravāka-upaśobhitāḥadorned by ruddy geese
cakravāka-upaśobhitāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcakravāka+upaśobhita (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); तत्पुरुष: cakravākaiḥ upaśobhitāḥ (adorned by cakravākas)
āpagāḥrivers
āpagāḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootāpagā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
ivalike
iva:
Upamā-dyotaka (उपमाद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormComparative particle (उपमावाचक-अव्यय)
tāḥthose (women)
tāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
rejuḥshone
rejuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootrāj (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
jaghanaiḥwith hips
jaghanaiḥ:
Karaṇa (करण/तृतीया)
TypeNoun
Rootjaghana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
pulinaiḥwith sandbanks
pulinaiḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootpulina (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
ivalike
iva:
Upamā-dyotaka (उपमाद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormComparative particle (उपमावाचक-अव्यय)

Their hips were like river banks crowded with swans, karandava and Chakravaka birds shining like rivers.

H
Hanuman
R
Ravana
H
haṃsa (swan)
K
kāraṇḍava (bird)
C
cakravāka (ruddy goose)

FAQs

Dharma appears as disciplined perception: the text models how to witness worldly splendor without being possessed by it—keeping truth (satya) of purpose foremost.

Hanumān continues scanning the palace interior, noticing ornaments and bodily forms through poetic comparisons to a river scene.

Steadfastness (dhṛti) in Hanumān—his attention remains investigative, not indulgent.