Shloka 29

पुष्पकविमानवर्णनम्

Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace

Devanagari script

मनस्संह्लादजननीं वर्णस्यापि प्रसादिनीम्।तां शोकनाशिनीं दिव्यां श्रियः सञ्जननीमिव।।5.9.29।।

Transliteration

manaḥsaṃhlādajananīṃ varṇasyāpi prasādinīm |

tāṃ śokanāśinīṃ divyāṃ śriyaḥ sañjananīm iva ||5.9.29||

Translation

Sie erfreute den Geist und verschönerte selbst den Teint; sie erschien göttlich, wie eine Quelle des Glücks und Wohlstands, als könnte sie den Kummer selbst vertreiben.

Word by Word

• मनः-संह्लाद-जननीम्: producing delight of the mind
• मनः-संह्लाद-जननीम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + संह्लाद (प्रातिपदिक) + जननी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्); तत्पुरुषः (मनसः संह्लादस्य जननी)

• वर्णस्य: of complexion/beauty
• वर्णस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अपि: even
• अपि: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-अव्यय (even/also)

• प्रसादिनीम्: pleasing, gladdening
• प्रसादिनीम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: प्र + सद् (धातु) + णिनि/इनी (कृदन्त-प्रत्यय; नामधातु-निष्पन्न)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्); कर्तरि-प्रयोगे 'प्रसादयित्री'

• ताम्: that (hall)
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (शालाम्)

• शोक-नाशिनीम्: destroying sorrow
• शोक-नाशिनीम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: शोक (प्रातिपदिक) + नाशिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्); तत्पुरुषः (शोकस्य नाशिनी)

• दिव्याम्: divine
• दिव्याम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्)

• श्रियः: of prosperity
• श्रियः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• सञ्जननीम्: producer, source
• सञ्जननीम्: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: सम् + जन् (धातु) + णिनि/ई (कृदन्त; जननी-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमानम्; कर्तरि-नाम (producer/mother)

• इव: like
• इव: Upamā (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय

Context

(The mansion) was so full of effulgence and soul ravishing that it served as an adornment even to splendour. It looked as though it banished all sorrow and was a source of prosperity.

Characters & Entities

• Hanumān
• Śrī (prosperity, as a concept/deity-name)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma warns against confusing comfort with goodness: what pleases the mind may still belong to an unrighteous context; truth is upheld by right action, not pleasure.

What is the narrative situation?

The narration intensifies the allure of the chamber, underscoring how enchanting Rāvaṇa’s residence appears.

Which character virtue is emphasized?

Inner steadiness—remaining committed to Sītā’s discovery despite seductive surroundings.