Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

पुष्पकविमानवर्णनम्

Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थैस्तु पञ्च पञ्चभिरुत्तमैः।तर्पयामास मातेव तदा रावणपालिता।।5.9.30।।

indriyāṇīndriyārthais tu pañca pañcabhir uttamaiḥ |

tarpayāmāsa māteva tadā rāvaṇapālitā ||5.9.30||

Da schien jene von Rāvaṇa bewachte Gemach, gleich einer Mutter, die fünf Sinne mit fünf erlesenen Gegenständen des Genusses zu sättigen.

इन्द्रियाणिthe sense-organs
इन्द्रियाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; collective sense-organs
इन्द्रियार्थैःwith the objects of the senses
इन्द्रियार्थैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय + अर्थ (प्रातिपदिक); इन्द्रिय-अर्थ (sense-objects)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (इन्द्रियाणाम् अर्थाः)
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), contrast/emphasis
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
Formसंख्याविशेषण; अव्ययवत् प्रयोगः; here qualifying implied groups (five)
पञ्चभिःwith five (each)
पञ्चभिः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; numeral adjective
उत्तमैःwith excellent (ones)
उत्तमैः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; superlative adjective qualifying इन्द्रियार्थैः
तर्पयामासsatisfied/pleased
तर्पयामास:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootतृप् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; causative sense (तर्पयति) with लिट् periphrastic usage
माताa mother
माता:
उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; used in simile with इव
इवlike/as
इव:
उपमा-सूचक (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (comparative particle)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
रावणपालिता(she) protected/kept by Ravana
रावणपालिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootरावण + पालित (कृदन्त, √पाल् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) 'पालित'; षष्ठी-तत्पुरुषः (रावणेन पालिता)

The chamber of Ravana, like a mother, gratified all the five senses of Hanuman with proper objects of the senses.

H
Hanumān
R
Rāvaṇa

FAQs

Dharma involves mastery over the senses: true righteousness is not to be ‘mothered’ by pleasures, but to remain truthful to one’s vow and purpose.

As Hanumān observes Rāvaṇa’s chambers, the text notes how perfectly they cater to sensory enjoyment.

Self-restraint—resisting an environment designed to gratify every sense.