Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

पुष्पकविमानदर्शनम्

The Vision of the Pushpaka and Lanka’s Jewel-like Mansions

तानि प्रयत्नाभिसमाहितानि मयेन साक्षादिव निर्मितानि।महीतले सर्वगुणोत्तराणिददर्श लङ्काधिपतेर्गृहाणि।।5.7.4।।

tāni prayatnābhisamāhitāni mayena sākṣād iva nirmitāni | mahītale sarvaguṇottarāṇi dadarśa laṅkādhipater gṛhāṇi ||5.7.4||

Er sah die Paläste des Herrn von Laṅkā, auf Erden mit großer Mühe und Sorgfalt zusammengefügt, in jeder Eigenschaft vortrefflich, als hätte der Baumeister Māyā sie eigenhändig errichtet.

तानिthose
तानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), बहुवचन
प्रयत्न-अभि-समाहितानिcarefully arranged/collected with effort
प्रयत्न-अभि-समाहितानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक) + अभि (उपसर्ग) + समा-√धा (धातु) → समाहित (कृदन्त)
Formसमाहित (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; समासः—प्रयत्नेन अभिसमाहितानि (instrumental sense)
मयेनby Maya
मयेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instr/करण), एकवचन
साक्षात्directly, manifestly
साक्षात्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
इवas if, like
इव:
Upamana-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)
निर्मितानिconstructed, made
निर्मितानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग) + √मा (धातु) → निर्मित (कृदन्त)
Formनिर्मित (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
महीतलेon the earth’s surface
महीतले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहीतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Loc/अधिकरण), एकवचन; समासः—मही + तल (षष्ठी-तत्पुरुष)
सर्व-गुण-उत्तराणिsurpassing all excellences
सर्व-गुण-उत्तराणि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; समासः—सर्वेषां गुणानाम् उत्तराणि (exceeding all qualities)
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
लङ्का-अधिपतेःof the lord of Lanka
लङ्का-अधिपतेः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootलङ्का (प्रातिपदिक) + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Gen/सम्बन्ध), एकवचन; समासः—लङ्कायाः अधिपतिः
गृहाणिmansions, houses
गृहाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

The mansions of the lord of Lanka built with great care and effort on earth were by all means excellent and appeared as though built personally by Maya (the divine architect well-known for magical skills).

H
Hanumān
L
Laṅkā
M
Maya (architect)

FAQs

Dharma requires discernment (viveka): extraordinary excellence in worldly construction does not equal moral excellence. Hanumān recognizes splendor without confusing it with virtue.

While moving through Laṅkā, Hanumān observes that the royal mansions are so refined they resemble the work of the legendary architect Maya.

Viveka (clear judgment): Hanumān evaluates what he sees with a steady mind oriented to the higher aim—Sītā’s discovery and Rāma’s cause.