Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

पुष्पकविमानदर्शनम्

The Vision of the Pushpaka and Lanka’s Jewel-like Mansions

प्रवालजाम्बूनदपुष्पपक्षाः सलीलमावर्जितजिह्मपक्षाः।कामस्य साक्षादिव भान्ति पक्षाः कृता विहङ्गाः सुमुखाः सुपक्षाः।।5.7.13।।

pravāla-jāmbūnada-puṣpa-pakṣāḥ salīlam āvarjita-jihma-pakṣāḥ | kāmasya sākṣād iva bhānti pakṣāḥ kṛtā vihaṅgāḥ su-mukhāḥ su-pakṣāḥ ||

Vogelgestalten waren gefertigt mit Flügeln aus Koralle und Gold; ihre gebogenen Schwingen standen da, als wären sie in spielerischer Bewegung. Wie die Flügel der Gefährten Kāmas schienen sie — so lebendig wirkten diese schönantlitzigen, schönbeflügelten Werke.

प्रवाल-जाम्बूनद-पुष्प-पक्षाःhaving wings of coral, gold, and flowers
प्रवाल-जाम्बूनद-पुष्प-पक्षाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रवाल (प्रातिपदिक) + जाम्बूनद (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—प्रवाल-जाम्बूनद-पुष्पैः पक्षाः येषाम् (having wings of coral, gold, and flowers)
सलीलम्playfully
सलीलम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसलील (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण (adverb): ‘playfully/sportively’
आवर्जित-जिह्म-पक्षाःwith curved/bent wings
आवर्जित-जिह्म-पक्षाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआ (उपसर्ग) + √वृज्/√वर्ज् (धातु; to bend/turn) → आवर्जित (कृदन्त) + जिह्म (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—आवर्जिताः जिह्माः पक्षाः येषाम् (with bent/curved wings)
कामस्यof Kāma (Cupid)
कामस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Gen), एकवचन
साक्षात्directly, truly
साक्षात्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
इवas if
इव:
Upamana-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय
भान्तिshine, appear
भान्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भा (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
पक्षाःwings
पक्षाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
कृताःmade/drawn
कृताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√कृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
Formकृताः (PPP, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विहङ्गाःbirds
विहङ्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविहङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सु-मुखाःhaving lovely faces
सु-मुखाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—सुन्दरं मुखं येषाम्
सु-पक्षाःhaving beautiful wings
सु-पक्षाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः—सुन्दराः पक्षाः येषाम्

It had curved figures of birds with beautiful wings carved out of corals and gold The wings were shining as if they were really the wings of allies of Cupid, the god of love.

K
Kāma (Cupid)
P
Pravāla (coral)
J
Jāmbūnada (gold)

FAQs

Dharma is conveyed indirectly: alluring imagery connected with Kāma (desire) appears, yet the righteous agent (Hanumān) must remain unruled by desire and continue his duty.

Hanumān witnesses exquisite decorative artistry—bird motifs so lifelike they evoke poetic comparison with Kāma’s retinue.

Detachment from sensual allure and unwavering commitment to a higher cause.