Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

पुष्पकविमानदर्शनम्

The Vision of the Pushpaka and Lanka’s Jewel-like Mansions

कृतानि वेश्मानि च पाण्डुराणि तथा सुपुष्पाण्यपि पुष्कराणि।पुनश्च पद्मानि सकेसराणि धन्यानि चित्राणि तथा वनानि।।5.7.10।।

kṛtāni veśmāni ca pāṇḍurāṇi tathā supuṣpāṇy api puṣkarāṇi | punaś ca padmāni sa-kesarāṇi dhanyāni citrāṇi tathā vanāni ||

Dort gab es Darstellungen weiß schimmernder Paläste, ebenso Lotosteiche, die von schönen Blüten überquollen; ferner Lotosblumen mit ihren Fäden und Staubgefäßen, glückverheißende Bilder und auch liebliche Gärten.

कृतानिmade/drawn
कृतानि:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√कृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
Formकृतानि (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वेश्मानिhouses, mansions
वेश्मानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवेश्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
पाण्डुराणिwhite, pale
पाण्डुराणि:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपाण्डुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तथाlikewise
तथा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (likewise/so)
सु-पुष्पाणिbeautifully flowered
सु-पुष्पाणि:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + पुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—सुन्दराणि पुष्पाणि (well-flowered)
अपिalso
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात; अपि = also/even
पुष्कराणिlotus-ponds
पुष्कराणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
पद्मानिlotuses
पद्मानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपद्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स-केसराणिwith filaments
स-केसराणि:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/अव्यय) + केसर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—केसरैः सह (with filaments)
धन्यानिexcellent, auspicious
धन्यानि:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चित्राणिvariegated, painted
चित्राणि:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तथाlikewise
तथा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; likewise
वनानिgroves, gardens
वनानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

There were pictures of mansions white in colour and pools of crystal-clear water filled with lovely flowers. There were pictures of beautiful lotuses drawn on it.

H
Hanumān (contextual)
P
Puṣkara (pond/lotus-lake as a common noun here)
P
Padma (lotus)

FAQs

Dharma is shown through restraint: beauty and luxury are observed as facts, not as temptations that divert one from duty.

Hanumān notices richly crafted artistic depictions—mansions, ponds, lotuses, and gardens—within the splendid residences he is exploring.

Attentiveness and composure: he registers details carefully while maintaining his objective.