Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

सीताया यशोधर्मविचारः

Sita’s Counsel on Honor, Rescue-Strategy, and Hanuman’s Reassurance

तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम्।निशम्याहं तत श्शेषं वाक्यमुत्तरमब्रुवम्।।।।

tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam | niśamyāhaṃ tataḥ śeṣaṃ vākyam uttaram abruvam ||

Nachdem ich jene Worte vernommen hatte—zielgerichtet, höflich und von stichhaltiger Begründung getragen—sprach ich darauf den übrigen Teil meiner Erwiderung.

तदर्थोपहितम्endowed with that purpose/meaning
तदर्थोपहितम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootतद्-अर्थ-उपहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying) वाक्यम्; समासः: तत्पुरुष (तदर्थेन उपहितम् = endowed with that purpose/meaning)
वाक्यम्speech/statement
वाक्यम्:
कर्म (Karma/Object of niśamya)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रश्रितम्courteous/pliant
प्रश्रितम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootप्रश्रित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् वाक्यम्
हेतुसंहितम्supported by reasoning
हेतुसंहितम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootहेतु-संहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् वाक्यम्; समासः: तत्पुरुष (हेतुना संहितम् = accompanied by reason)
निशम्यhaving heard
निशम्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial participle)
TypeVerb
Rootनि-शम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
ततःthen
ततः:
अव्यय (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक-अव्यय (then/thereafter)
शेषम्remaining
शेषम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootशेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् वाक्यम्
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्तरम्replying/further
उत्तरम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् वाक्यम्
अब्रुवम्I said
अब्रुवम्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

"Hearing the meaningful, courteous and reasonable words of Sita, I replied :

H
Hanumān
S
Sītā

FAQs

Dharma in communication: ideal counsel is meaningful, respectful, and rational—speech should serve truth and right action, not impulse.

Hanumān acknowledges the quality of Sītā’s counsel and proceeds to give his further response.

Mutual respect and disciplined speech: Sītā’s reasoned counsel and Hanumān’s attentive, truthful reply.