Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

अभिज्ञानवृत्तान्त-प्रत्यायनम्

Token of Recognition and the Crow–Brahmāstra Episode

पुनरेवागतस्त्रस्तस्त्वत्सकाशमरिंदम।स तं निपतितं भूमौ शरण्यश्शरणागतम्।।।।वधार्हमपि काकुत्स्थ कृपया पर्यपालयः।

punar evāgataḥ trastaḥ tvat-sakāśam arindama | sa taṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaḥ śaraṇāgatam || vadhārham api kākutstha kṛpayā paryapālayaḥ |

O Bezwinger der Feinde, zitternd kehrte er wieder zu dir zurück. Als er zu Boden fiel und Zuflucht suchte, hast du, der du Schutz gewährst, ihn aus Mitgefühl bewahrt, obwohl er des Todes würdig war, o Kakutstha.

punaragain
punar:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb)
evaindeed
eva:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक
āgataḥhaving come
āgataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootā-gam (धातु) + kta (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (saḥ) implied
trastaḥfrightened
trastaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottras (धातु) + kta (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (āgataḥ/saḥ)
tvat-sakāśamto your presence
tvat-sakāśam:
Gati/Karma (गति-कर्म)
TypeNoun
Roottvat (युष्मद्-प्रातिपदिक) + sakāśa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (tava sakāśam); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd) एकवचन; गत्यर्थे कर्म (goal as accusative)
ariṃdamaO subduer of enemies
ariṃdama:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootari (प्रातिपदिक) + dama (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (yo 'rīn damayati saḥ); पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/8th) एकवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st) एकवचन
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd) एकवचन; कर्म
nipatitamfallen
nipatitam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootni-pat (धातु) + kta (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (tam)
bhūmauon the ground
bhūmau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (7th) एकवचन; अधिकरण
śaraṇyaḥprotector / refuge-giver
śaraṇyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśaraṇya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st) एकवचन; विशेषणम् (saḥ = rāmaḥ)
śaraṇa-āgatamone who came for refuge
śaraṇa-āgatam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśaraṇa (प्रातिपदिक) + āgata (कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समासः (śaraṇaṃ āgataḥ); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (tam)
vadhārhamdeserving to be slain
vadhārham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvadha (प्रातिपदिक) + arha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (vadhasya arhaḥ); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (tam)
apieven
api:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-निपात (concessive ‘even’)
kākutsthaO Kakutstha (Rama)
kākutstha:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkākutstha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/8th) एकवचन
kṛpayāout of compassion
kṛpayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootkṛpā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd) एकवचन; करण (instrument)
paryapālayaḥyou protected / spared
paryapālayaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpari-pā (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

'O destroyer of enemies! the crow came back again to you trembling seeking protection from you and fell on the ground. Even though it deserved to be slayed, you saved him out of compassion.

R
Rāma
T
the crow (kāka)
E
earth/ground (bhūmi)

FAQs

Dharma includes protecting one who sincerely seeks refuge; punishment may be deserved, yet compassion and restraint become righteous when the offender submits and repents.

In the crow-episode, the offender returns to Rāma in fear, falls down in surrender, and is spared—establishing Rāma’s refuge-granting nature.

Rāma’s compassion (kṛpā) joined with principled protection of the surrendered (śaraṇāgata-rakṣaṇa).