Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

राक्षसेन्द्रनिवेशनविचारः

Survey of Ravana’s Residence and Lanka’s Inner Quarters

विराजमानं वपुषा गजाश्वरथसङ्कुलम्।।।।लङ्काभरणमित्येव सोऽमन्यत महाकपिः।चचार हनुमांस्तत्र रावणस्य समीपतः।।।।

virājamānaṃ vapuṣā gajāśvarathasaṅkulam |

laṅkābharaṇam ity eva so 'manyata mahākapiḥ |

cacāra hanumāṃs tatra rāvaṇasya samīpataḥ ||

Glänzend an Gestalt und dicht erfüllt von Elefanten, Pferden und Wagen, erschien es dem großen Affen als der wahre Schmuck Lankās. Dort bewegte sich Hanumān umher und näherte sich Rāvaṇas Gemächern.

विराजमानम्shining, splendid
विराजमानम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + राज् (धातु)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (शतृ/Present active participle) ‘विराजमान’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (वेश्म/भवन) इति विशेषणम्
वपुषाby appearance, in form
वपुषा:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
गज-अश्व-रथ-सङ्कुलम्crowded with elephants, horses, and chariots
गज-अश्व-रथ-सङ्कुलम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगज (प्रातिपदिक) + अश्व (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + सङ्कुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः (द्वन्द्व-पूर्वपद + तत्पुरुषः) ‘गजैः अश्वैः रथैश्च सङ्कुलम्’
लङ्का-आभरणम्the ornament/jewel of Lanka
लङ्का-आभरणम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलङ्का (प्रातिपदिक) + आभरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘लङ्कायाः आभरणम्’
इतिthus
इति:
वाक्यचिह्न (Quotative/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति-अव्यय (quotative particle)
एवindeed, just
एव:
अवधारण (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अमन्यतthought, considered
अमन्यत:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; उपसर्गः अ- (here as augment of past, not prefix)
महाकपिःthe great monkey
महाकपिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + कपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चचारmoved about, wandered
चचार:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
हनुमान्Hanuman
हनुमान्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेश-अव्यय (adverb of place)
रावणस्यof Ravana
रावणस्य:
सम्बन्ध (Possessor/षष्ठी)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
समीपतःnear, in the vicinity
समीपतः:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमीपतः (अव्यय)
Formदेश-अव्यय (adverb)

Hanuman, the great monkey, saw the royal mansion looking brilliant with elephants, horses and chariots. He thought that the palace was the very ornament of Lanka. He moved unnoticed into the close quarters of Ravana.

H
Hanumān
L
Laṅkā
R
Rāvaṇa
E
elephants
H
horses
C
chariots

FAQs

Dharma here is disciplined execution of duty: Hanumān advances with careful movement and purpose, showing that righteous ends require controlled means—especially when protecting truth and the vulnerable.

Hanumān observes the most splendid complex—packed with royal transport—and then proceeds stealthily nearer to Rāvaṇa’s inner area while continuing the search.

Strategic restraint and vigilance: courage expressed through careful, intelligent action rather than reckless display.