Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

हनूमदुपदेशः रावणस्य च कोपः

Hanuman’s Counsel to Ravana and Ravana’s Wrath

भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा।।5.51.16।।तद्भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः।परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि।।5.51.17।।

bhramatā ca mayā dṛṣṭā gṛhe te janakātmajā | tad bhavān dṛṣṭadharmārthas tapaḥkṛtaparigrahaḥ | paradārān mahāprājña noparoddhuṃ tvam arhasi ||

Auf meinem Umherstreifen sah ich in deinem Haus die Tochter Janakas. Da du Dharma und Artha kennst und durch Askese (tapas) gefestigt bist, o Weiser, sollst du weder festhalten noch entführen die Gattin eines anderen.

तत्therefore/so
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावार्थे नपुंसक-प्रथमा/द्वितीया-एकवचनरूपम्; here = 'therefore/so' (discourse particle)
भवान्you (sir)
भवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; honorific 'you'
दृष्टधर्मार्थःknower of dharma and artha
दृष्टधर्मार्थः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदृष्ट (दृश्-क्त, कृदन्त) + धर्म (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formसमासः: (धर्मार्थौ) इति द्वन्द्व-समाहार/इतरेतरयोग-आधारः, तयोः 'दृष्ट' इति कर्मधारय/तत्पुरुष-सम्बन्धेन; बहिर्गत-रूपम् पुंलिङ्ग प्रथमा-एकवचन; meaning: 'one who has understood dharma and artha'
तपःकृतपरिग्रहःwhose merit is gained by austerity
तपःकृतपरिग्रहः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + कृत (कृ-क्त, कृदन्त) + परिग्रह (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः: तपसा कृतः परिग्रहः यस्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; 'having acquisitions earned by austerity'
परदारान्another man's wives
परदारान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपर (प्रातिपदिक) + दार (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुषः: परस्य दाराः; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन
महाप्राज्ञO very wise one
महाप्राज्ञ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा (उपसर्ग/पूर्वपद) + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः; पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
उपरोद्धुम्to abduct/hold back
उपरोद्धुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootउप-रुध् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), 'to obstruct/abduct/confine'
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
अर्हसिought/are fit
अर्हसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

"While I was roaming I saw Janaka's daughter Sita at your house.You are a knower of the truth of righteousness. You are very wise and carrried out great austerities. It does not behove you to abduct another man's wife.

S
Sītā (Janakātmajā)
J
Janaka

FAQs

A ruler’s true dignity is shown by restraint; wisdom and tapas are contradicted by violating another’s marriage.

This verse repeats the prior admonition (a recensional duplication), reinforcing Hanumān’s moral warning to Rāvaṇa.

Persistence in satya-upadeśa—reiterating truth for the listener’s welfare.