Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 47›Shloka 4
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 4

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

Devanagari script

ततस्तपस्सङ्ग्रहसञ्चयार्जितं प्रतप्तजाम्बूनदजालशोभितम्।पताकिनं रत्नविभूषितध्वजं मनोजवाष्टाश्ववरैः सुयोजितम्।।5.47.4।।

Transliteration

tatas tapassaṅgrahasañcayārjitaṃ prataptajāmbūnadajālaśobhitam |

patākinaṃ ratnavibhūṣitadhvajaṃ manojavāṣṭāśvavaraiḥ suyोजitam ||5.47.4||

Translation

Da erschien der Wagen, errungen durch die angesammelte Kraft der Askese—glänzend in einem Geflecht aus geläutertem Jāmbūnada-Gold, mit Bannern geschmückt, sein Feldzeichen mit Edelsteinen verziert, und trefflich angespannt an acht erlesene Rosse, schnell wie der Gedanke.

Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
सम्बन्ध/कालाधिकरण-सूचक (temporal connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय-रूपम्)
Formअव्ययम् (सम्बन्ध/क्रमवाचक-अव्ययम्); अर्थे—अनन्तरम् (thereafter/then)
तपःausterity, penance
तपः:
समासपूर्वपद (qualifier within compound)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (stem-form used in compound)
सङ्ग्रहcollection, accumulation
सङ्ग्रह:
समासपूर्वपद
TypeNoun
Rootसङ्ग्रह (प्रातिपदिकम्; √ग्रह् (धातु) उपसर्गेण सम्)
Formपुंलिङ्गम्; प्रथमा एकवचनम् (समासाङ्ग)
सञ्चयheap, store, accumulation
सञ्चय:
समासपूर्वपद
TypeNoun
Rootसञ्चय (प्रातिपदिकम्; √चि (धातु) उपसर्गेण सम्)
Formपुंलिङ्गम्; प्रथमा एकवचनम् (समासाङ्ग)
अर्जितम्acquired, obtained
अर्जितम्:
कर्मविशेषणम् (qualifier of the described object)
TypeAdjective
Root√अर्ज् (धातु) + क्त (प्रत्ययः)
Formकृदन्तम् (क्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोगे); नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्
तपस्सङ्ग्रहसञ्चयार्जितम्acquired by accumulated stores of austerities
तपस्सङ्ग्रहसञ्चयार्जितम्:
कर्मविशेषणम्
TypeAdjective
Rootतपः + सङ्ग्रह + सञ्चय + अर्जितम् (√अर्ज् + क्त)
Formसमासः—तत्पुरुषः (हेतौ/साधने सम्बन्धः: तपः-सङ्ग्रह-सञ्चयेन अर्जितम्); नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्
प्रतप्तheated, refined (well-burnished)
प्रतप्त:
समासपूर्वपद
TypeAdjective
Root√तप् (धातु) + क्त (प्रत्ययः) उपसर्गेण प्र-
Formकृदन्तम् (क्त); नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम् (समासाङ्ग)
जाम्बूनदJāmbūnada gold (fine gold)
जाम्बूनद:
समासपूर्वपद
TypeNoun
Rootजाम्बूनद (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (समासाङ्ग)
जालnet, mesh (network/covering)
जाल:
समासपूर्वपद
TypeNoun
Rootजाल (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (समासाङ्ग)
शोभितम्adorned, beautified
शोभितम्:
कर्मविशेषणम्
TypeAdjective
Root√शुभ्/√शोभ् (धातु) + क्त (प्रत्ययः)
Formकृदन्तम् (क्त); नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्
प्रतप्तजाम्बूनदजालशोभितम्adorned with a mesh/covering of refined Jāmbūnada gold
प्रतप्तजाम्बूनदजालशोभितम्:
कर्मविशेषणम्
TypeAdjective
Rootप्रतप्त + जाम्बूनद + जाल + शोभितम् (√शोभ् + क्त)
Formसमासः—तत्पुरुषः (करण/सम्बन्धः: प्रतप्त-जाम्बूनद-जालेन शोभितम्); नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्
पताकिन्having a banner/flag
पताकिन्:
कर्मविशेषणम्
TypeAdjective
Rootपताका (प्रातिपदिकम्) + इन् (तद्धित-प्रत्ययः)
Formइन्-प्रत्ययान्त-विशेषणम्; पुंलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम् (पताकिनम्)
रत्नgem, jewel
रत्न:
समासपूर्वपद
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (समासाङ्ग)
विभूषितadorned, decorated
विभूषित:
समासपूर्वपद
TypeAdjective
Rootवि + √भूष् (धातु) + क्त (प्रत्ययः)
Formकृदन्तम् (क्त); पुंलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम् (समासाङ्ग)
ध्वजbanner, flagstaff/standard
ध्वज:
कर्म (object described)
TypeNoun
Rootध्वज (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम् (समासान्तपदम)
रत्नविभूषितध्वजम्a standard/flagstaff adorned with gems
रत्नविभूषितध्वजम्:
कर्म (object described)
TypeNoun
Rootरत्न + विभूषित + ध्वज
Formसमासः—तत्पुरुषः (करण/सम्बन्धः: रत्नैः विभूषितः ध्वजः); पुंलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम्
मनोजवswift as the mind
मनोजव:
समासपूर्वपद
TypeAdjective
Rootमनस् (प्रातिपदिकम्) + जव (प्रातिपदिकम्)
Formसमासः—तत्पुरुषः/कर्मधारय-प्रायः (मनसः इव जवः यस्य/मनोजवः = mind-swift); पुंलिङ्गम्; प्रथमा बहुवचनम् (समासाङ्ग)
अष्टeight
अष्ट:
समासपूर्वपद
TypeAdjective
Rootअष्ट (संख्याशब्दः)
Formसंख्यावाचक-विशेषणम्; अव्ययवत्/अविकारी-प्रयोगः; (समासाङ्ग)
अश्वhorse
अश्व:
समासपूर्वपद
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गम्; प्रथमा बहुवचनम् (समासाङ्ग)
वरैःby the excellent/choice (ones)
वरैः:
करणम् (instrument/means)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गम्; तृतीया बहुवचनम्; विशेषणम् (अश्वानां विशेषणम्)
मनोजवाष्टाश्ववरैःwith eight excellent horses swift as the mind
मनोजवाष्टाश्ववरैः:
करणम् (instrument: with/by)
TypeNoun
Rootमनोजव + अष्ट + अश्व + वरैः
Formसमासः—तत्पुरुषः (विशेषण-विशेष्यसम्बन्धः: मनोजवाः अष्ट अश्वाः, तेषां वरैः); पुंलिङ्गम्; तृतीया बहुवचनम्
सुwell, properly
सु:
क्रियाविशेषण-भावः (prefix modifying participle)
TypeIndeclinable
Rootसु (उपसर्ग/अव्ययम्)
Formअव्ययम्; उपसर्गः (intensifier: well)
योजितम्yoked, harnessed
योजितम्:
कर्मविशेषणम्
TypeAdjective
Root√युज् (धातु) + क्त (प्रत्ययः)
Formकृदन्तम् (क्त); नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्
सुयोजितम्well-yoked, properly harnessed
सुयोजितम्:
कर्मविशेषणम्
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय/उपसर्ग) + योजितम् (√युज् + क्त)
Formकृदन्त-विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया एकवचनम्; उपसर्गेण विशेषितम्
Context

The chariot was (strong as it was) gained by his austerities of high order. It was overlaid with pure gold armour, fixed with flags, and staff, studded with precious gems, yoked to the best of eight horses and endowed with the speed of mind.

Characters & Entities
A
Akṣa (implied—his chariot)
J
Jāmbūnada (gold)

FAQs

The verse implies that power can be ‘earned’ through discipline (tapas), but Dharma ultimately judges how that power is used—splendor and merit do not automatically sanctify one’s cause.

The epic describes the extraordinary chariot associated with the coming combatant (Akṣa), setting the stage for his confrontation with Hanumān.

Tapas as disciplined capacity—here shown as a source of formidable resources, even within the rākṣasa polity.

←Previous Verse
Next Verse→