Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 47›Shloka 33
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 33

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

Devanagari script

स तं परित्यज्य महारथो रथं सकार्मुकः खङ्गधरः खमुत्पतन्।

तपोऽभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान्विहाय देहं मरुतामिवालयम्।।5.47.33।।

Transliteration

sa taṃ parityajya mahāratho rathaṃ sakārmukaḥ khaṅgadharaḥ kham utpatan |

tapo ’bhiyogād ṛṣir ugravīryavān vihāya dehaṃ marutām ivālayam ||5.47.33||

Translation

Jenen Wagen verlassend, sprang der große Krieger in den Himmel, den Bogen in der Hand und das Schwert tragend — wie ein ṛṣi von furchtbarer Tapas-Kraft, der emporsteigt und den Leib zurücklässt, als sei er nur die Wohnstatt der Winde.

Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Agent/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative, singular); सर्वनाम (pronoun)
तम्him
तम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., accusative, singular); सर्वनाम (pronoun)
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
पूर्वक्रिया (Prior action; adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootपरि-त्यज् (धातु) → त्यक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive); धातुः: त्यज् (to abandon) उपसर्गः: परि-; क्रियाविशेषणभावेन पूर्वकर्मसूचकः
महारथःthe great charioteer
महारथः:
कर्ता (Agent/Subject) (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootमहा + रथ (प्रातिपदिक) [कर्मधारय-समासः]
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative, singular); समासः: महा(विशेषण) + रथ(धारक/सम्बन्ध) → ‘महान् रथः/रथी’
रथम्chariot
रथम्:
कर्म (Object) (परित्यज्य इत्यस्य कर्म)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., accusative, singular)
सकार्मुकःwith a bow / bow-bearing
सकार्मुकः:
कर्ता (Agent/Subject) (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootस + कार्मुक (प्रातिपदिक) [अव्ययीभाव-समासः]
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative, singular); समासः: स(सह/युक्त) + कार्मुक (bow) → ‘कार्मुकेन सह/युक्तः’
खङ्गधरःsword-holder
खङ्गधरः:
कर्ता (Agent/Subject) (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootखङ्ग + धर (प्रातिपदिक) [तत्पुरुष-समासः (षष्ठी/उपपद)]
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative, singular); समासः: खङ्गम् (object) + धरः (holder) → ‘खङ्गं धरति’
खम्the sky
खम्:
कर्म/देश (Goal/Direction as object of motion)
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (neut., accusative, singular)
उत्पतन्flying up / leaping up
उत्पतन्:
कर्ता (Agent/Subject) (सः इत्यस्य क्रियाविशेषण/सहक्रिया)
TypeVerb
Rootउत्-पत् (धातु) → शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त
Formवर्तमानकृदन्तः (present active participle), शतृ-प्रत्ययः; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nom., sg.); धातुः: पत् (to fly) उपसर्गः: उत्-
तपोऽभियोगात्due to ascetic power / by force of austerity
तपोऽभियोगात्:
अपादान/हेतु (Cause/Source)
TypeNoun
Rootतपस् + अभियोग (प्रातिपदिक) [तत्पुरुष-समासः] + तसिल् (पञ्चमी)
Formपुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., ablative, singular); समासः: तपसः अभियोगः → तपोऽभियोगः; अर्थः: हेतौ पञ्चमी (ablative of cause)
ऋषिःa sage
ऋषिः:
कर्ता (Agent/Subject) (उपमान-आधारः; ‘इव’ सह)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative, singular)
उग्रवीर्यवान्of fierce power
उग्रवीर्यवान्:
कर्ता (Agent/Subject) (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootउग्र + वीर्यवत् (प्रातिपदिक) [कर्मधारय-समासः]
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative, singular); समासः: उग्र(विशेषण) + वीर्यवान्(बलयुक्तः) → ‘उग्रं वीर्यं यस्य सः’ (अर्थतः बहुव्रीहिवत्-भावः, रूपतः कर्मधारय-प्रयोगः)
विहायhaving left
विहाय:
पूर्वक्रिया (Prior action; adverbial)
TypeVerb
Rootवि-हा (धातु) → त्यक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive); धातुः: हा (to leave/abandon) उपसर्गः: वि-
देहम्the body
देहम्:
कर्म (Object) (विहाय इत्यस्य कर्म)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., accusative, singular)
मरुताम्of the Maruts (wind-gods)
मरुताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation) (आलयम् इत्यस्य षष्ठी)
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम् (masc., genitive, plural)
इवlike / as
इव:
उपमान-सम्बन्ध (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्ययम् (indeclinable of comparison)
आलयम्abode / dwelling
आलयम्:
कर्म/उपमेय (Object/standard of comparison in simile)
TypeNoun
Rootआलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., accusative, singular); उपमानपदं (compared object with इव)
Context

(Aksha) the great charioteer abandoned the chariot, held a sword and a bow, and flew up to the region of the sky with his fierce power just as a sage with his fearsome ascetic power ascends to heaven, leaving his body.

Characters & Entities
A
Akṣa
Ṛ
Ṛṣi (sage, simile)
M
Marut (winds)

FAQs

The verse contrasts true tapas (spiritual power) with martial display: it uses sacred imagery to describe worldly combat, inviting reflection on what power is truly elevating.

With his chariot destroyed, Akṣa continues the fight by taking to the air, armed with bow and sword.

Persistence and adaptability in battle—refusing to yield after a setback.

←Previous Verse
Next Verse→