Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

अभिज्ञानदानम् / The Gift of Recognition

Sita’s Token and Resolve

तमुत्पातकृतोत्साहमवेक्ष्य हरिपुङ्गवम्।।5.40.20।।वर्धमानं महावेगमुवाच जनकात्मजा।अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पगद्गदया गिरा।।5.40.21।।

tam utpātakṛtotsāham avekṣya haripuṅgavam ||5.40.20||

vardhamānaṃ mahāvegam uvāca janakātmajā |

aśrupūrṇamukhī dīnā bāṣpagadgadayā girā ||5.40.21||

Als Janakas Tochter den Anführer der Vānara sah, voller Eifer zum Sprung und mit großer Geschwindigkeit und Macht an Größe zunehmend, sprach sie — elend, das Gesicht von Tränen überströmt, die Stimme vom Schluchzen erstickt.

हनुमन्O Hanuman
हनुमन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootहनुमन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
सिंह-सङ्काशौlion-like
सिंह-सङ्काशौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) (qualifies भ्रातरौ)
TypeAdjective
Rootसिंह (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; उपमान-तत्पुरुष (सिंह इव सङ्काशौ)
भ्रातरौthe two brothers
भ्रातरौ:
Karma (कर्म) (object of ब्रूयाः)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन
राम-लक्ष्मणौRama and Lakshmana
राम-लक्ष्मणौ:
Karma (कर्म) (apposition to भ्रातरौ)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व
सुग्रीवम्Sugriva
सुग्रीवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
सह-अमात्यम्together with (his) ministers
सह-अमात्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसह (अव्यय) + अमात्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सह-तत्पुरुष (अमात्यैः सह) used adjectivally for सुग्रीवम्
सर्वान्all (of them)
सर्वान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; includes all mentioned
ब्रूयाःyou should tell
ब्रूयाः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
हिindeed
हि:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक/प्रेरणार्थक अव्यय (particle)
अनामयम्well-being
अनामयम्:
Karma (कर्म) (what to convey)
TypeNoun
Rootअनामय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘well-being’

Seeing Hanuman eager to leap, enlarging his body quickly, she appeared pitiable with her face filled with tears and throat choked.

H
Hanumān
S
Sītā (Janakātmajā)

FAQs

Dharma includes compassion toward those in suffering; the scene frames Sītā’s righteous endurance and the urgency of rescue aligned with justice.

Hanumān prepares to depart (and leap back), expanding his form; Sītā, overwhelmed with emotion, begins to address him with tear-choked words.

Hanumān’s heroic readiness and energy; Sītā’s steadfastness under grief and her sincere, truthful expression.