Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

अभिज्ञानप्रदानम्

The Token of Recognition (Chūḍāmaṇi) and the Crow Episode Recalled

हिनस्तु दक्षिणाक्षि त्वच्छर इत्यथ सोऽब्रवीत्।।5.38.36।।ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।दत्त्वा स दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः।।5.38.37।।

hinastu dakṣiṇākṣi tvacchara ity atha so 'bravīt || 5.38.36 ||

tatas tasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam |

dattvā sa dakṣiṇaṃ netraṃ prāṇebhyaḥ parirakṣitaḥ || 5.38.37 ||

Da sprach er: „Dein Pfeil soll mein rechtes Auge vernichten.“ Darauf traf Rāma das rechte Auge der Krähe; indem sie dieses rechte Auge darbrachte, wurde ihr Leben verschont.

हिनस्तुlet (it) strike/injure
हिनस्तु:
क्रिया (Kriya/Verb)
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु)
Formलोट्-लकार (imperative/optative-like injunction), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आज्ञार्थ (let it injure)
दक्षिणाक्षिthe right eye
दक्षिणाक्षि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदक्षिण + अक्षि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास ('दक्षिणम् अक्षि' = right eye), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (acc), एकवचन
त्वत्-शरःyour arrow
त्वत्-शरः:
कर्ता (Karta/Subject; of हिनस्तु)
TypeNoun
Rootत्वद् (प्रातिपदिक) + शर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: 'त्वत्-शरः' = your arrow), पुंलिङ्ग, प्रथमा (nom), एकवचन
इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
अथthen
अथ:
काल/अनुक्रम (sequence)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर-निपात (then/thereupon)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
क्रिया (Kriya/Verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ततःthen
ततः:
कालाधिकरण
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (gen), एकवचन
अक्षिeye
अक्षि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअक्षि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (acc), एकवचन
काकस्यof the crow
काकस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootकाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (gen), एकवचन
हिनस्तिstrikes, injures
हिनस्ति:
क्रिया (Kriya/Verb)
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
स्मindeed/then (past marker)
स्म:
काल/निपात
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formस्म-निपात (past-narrative particle; indicates recollection/continuative past)
सःit/he
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता of हिनस्ति
दक्षिणम्right
दक्षिणम्:
कर्म (Karma; adjectival)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अक्षि इत्यस्य विशेषणम्
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
क्रियाविशेषण (prior action)
TypeVerb
Rootदा (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भावकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया (having given/offered)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दक्षिणम्right
दक्षिणम्:
कर्म (Karma; adjectival)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नेत्रम् इत्यस्य विशेषणम्
नेत्रम्eye
नेत्रम्:
कर्म (Karma/Object; what was given)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्राणेभ्यःfrom (his) life/breaths
प्राणेभ्यः:
अपादान (Apadana/Ablative)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (abl), बहुवचन; अपादान-अर्थ (from, away from)
परिरक्षितःsaved, preserved
परिरक्षितः:
कर्ता (Karta; adjectival predicate)
TypeAdjective
Rootपरि-रक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः 'saved/spared'

'Then that crow said, 'let my right eye be blinded'. you then hit the right eye of the crow'. Thus the crow offered his right eye and saved himself.

S
Sītā
H
Hanumān
R
Rāma
K
Kāka (the crow)
B
Brahmāstra (contextual)

FAQs

Dharma balances justice with mercy: wrongdoing requires consequence, yet surrender allows a mitigated penalty that preserves life.

To prevent the brahmāstra from becoming futile while honoring refuge, the crow proposes a penalty—loss of one eye—in exchange for survival.

Rāma’s measured justice and the crow’s acceptance of accountability (taking punishment rather than evading it).