Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

लङ्काप्रवेशः

Hanuman Enters Lanka and Encounters Laṅkā-devatā

ततः संवर्तयामास वामहस्तस्य सोऽङ्गुलीः।मुष्टिनाऽऽभिजघानैनां हनुमान् क्रोधमूर्छितः।।।।स्त्री चेति मन्यमानेन नातिक्रोधः स्वयं कृतः।

tataḥ saṃvartayāmāsa vāma-hastasya so 'ṅgulīḥ | muṣṭinā 'bhijaghāna enāṃ hanumān krodha-mūrchitaḥ || strī ceti manyamānena nātikrodhaḥ svayaṃ kṛtaḥ |

Da ballte Hanumān, vom Zorn überwältigt, die Finger seiner linken Hand und schlug sie mit der Faust; doch im Gedanken: „Sie ist eine Frau“, ließ er seinen Zorn nicht ins Maßlose wachsen.

ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb)
संवर्तयामासclenched/contracted
संवर्तयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-वृत्/वर्त् (धातु; causative)
Formलिट्-लकारः (Perfect; periphrastic), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्; णिच् (causative): ‘caused to turn in/contract’
वामहस्तस्यof the left hand
वामहस्तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootवाम + हस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्; कर्मधारयः (left hand)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
अङ्गुलीःfingers
अङ्गुलीः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअङ्गुलि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम्
मुष्टिनाwith (his) fist
मुष्टिना:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootमुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्
आभिजघानstruck
आभिजघान:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-हन् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
एनाम्her
एनाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootएतद्/एना (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
हनुमान्Hanuman
हनुमान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्
क्रोधमूर्छितःovercome by anger
क्रोधमूर्छितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रोध + मूर्छित (कृदन्त; मूर्छ् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; हनुमान् इति विशेषणम्; तत्पुरुषः (क्रोधेन मूर्छितः)
स्त्रीa woman
स्त्री:
Vishaya (विषय/Content)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; इति-उद्धरणे (as quoted notion)
and/also
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
इतिthus
इति:
Vacana-suchaka (वचनसूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक-निपातः (quotative)
मन्यमानेनby thinking/considering
मन्यमानेन:
Karana (करण/Instrumental cause)
TypeVerb
Rootमन् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमान-कृदन्तम् (present middle participle), पुंलिङ्ग (m.), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; करणभावे (by considering/thinking)
not
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation)
अतिक्रोधःexcessive anger
अतिक्रोधः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअति + क्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; तत्पुरुषः (अत्यधिकः क्रोधः)
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्ययम् (indeclinable); आत्मार्थकः (by oneself)
कृतःwas produced/done
कृतः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भावे/कर्मणि प्रयोगः: ‘was produced/was done’

Overcome by anger, Hanuman clenched the fingers of his left hand and hit her with his fist. Considering her to be, after all, a woman he did not turn outrageous.

H
Hanumān
L
Laṅkā (guardian deity/demoness)

FAQs

Dharma is shown as proportionate response and restraint: even when provoked, Hanumān limits his anger and force, mindful of the opponent’s status as a woman.

After being attacked, Hanumān retaliates with a punch, but consciously restrains himself from excessive violence.

Self-control (dama) and maryādā: he acts in defense yet keeps his fury within ethical bounds.