Shloka 40

त्रिजटास्वप्नवर्णनम्

Trijata’s Dream-Omens and the Rakshasis’ Reversal

Devanagari script

प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम्।।5.27.40।।भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः।

Transliteration

priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ vanavāsam anuvratām ||5.27.40||

bhartsitāṃ tarjitāṃ vāpi nānumaṃsyati rāghavaḥ |

Translation

Rāghava wird es nicht dulden — ob man sie beschimpft oder gar bedroht: seine geliebte, hochgeehrte Gemahlin, die ihm ins Waldexil folgte.

Word by Word

• प्रियाम्: beloved
• प्रियाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; adjective qualifying भार्याम्

• बहुमताम्: highly esteemed
• बहुमताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बहुमत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहु+मत (बहुना मता)

• भार्याम्: wife
• भार्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वनवासम्: forest-exile
• वनवासम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वनवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वन+वास (वने वासः)

• अनुव्रताम्: faithfully following (her husband)
• अनुव्रताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अनुव्रत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; adjective qualifying भार्याम्

• भर्त्सिताम्: abused/rebuked
• भर्त्सिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भर्त्स् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भर्त्स्-धातु, क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; qualifies भार्याम्

• तर्जिताम्: threatened
• तर्जिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तर्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: तर्ज्-धातु, क्त-प्रत्ययान्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; qualifies भार्याम्

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle: or)

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (also/even)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• अनुमंस्यति: will approve/consent
• अनुमंस्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु+मन् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन

• राघवः: Raghava (Rama)
• राघवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Context

"Rama will not approve of any one abusing or threatening his venerable, beloved wife, who had led a life of exile with him.

Characters & Entities

• Rāghava (Rāma)
• Sītā (implied as the wife)
• forest exile (vanavāsa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes honoring and protecting the blameless: threatening a devoted spouse who upheld duty in hardship is a grave wrong that righteousness will not permit.

What is the narrative situation?

Trijaṭā argues that Rāma, upon reaching Sītā, will not accept her humiliation and will respond decisively against her tormentors.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s steadfast fidelity (anuvratā) and Rāma’s protective integrity (maryādā and justice).