Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

स तां समीक्ष्यैव हरीशपन्तींतस्थावुदासीनतया महात्मा।अवाङ्मुखोऽभून्मनुजेन्द्रपुत्रःस्त्रीसन्निकर्षाद्विनिवृत्तकोपः।।।।

sa tāṃ samīkṣyaiva harīśa-patnīṃ tasthāv udāsīnatayā mahātmā | avāṅmukho 'bhūn manujendra-putraḥ strī-sannikarṣād vinivṛtta-kopaḥ ||

Als er die Königin des Affenkönigs klagen sah, blieb jener große Fürst unbewegt und nach außen hin gleichgültig; der Sohn des Menschenherrschers senkte das Antlitz und zügelte, in der Nähe einer Frau, seinen Zorn.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — he
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — her
समीक्ष्यhaving observed
समीक्ष्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (gerund), अव्यय — having looked at/observed
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण — just/indeed
हरीशपन्तीम्the monkey-king’s wife
हरीशपन्तीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहरीश + पत्नी (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (हरीशस्य पत्नी), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — wife of the lord of monkeys
तस्थौstood
तस्थौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — stood/remained
उदासीनतयाwith indifference
उदासीनतया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootउदासीनता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन — with indifference
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — great-souled one
अवाङ्मुखःwith face turned away
अवाङ्मुखः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअवाङ् + मुख (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (अवाङ् मुखं यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — with face turned down/away
अभूत्was
अभूत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (अorist), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — became/was
मनुजेन्द्रपुत्रःson of the lord among men
मनुजेन्द्रपुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनुज + इन्द्र + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (मनुजेन्द्रस्य पुत्रः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — son of the lord among men
स्त्रीसन्निकर्षात्from a woman’s proximity
स्त्रीसन्निकर्षात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootस्त्री + सन्निकर्ष (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (स्त्रियाः सन्निकर्षः), पुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/ablative), एकवचन — due to the proximity of a woman
विनिवृत्तकोपःwith anger withdrawn
विनिवृत्तकोपः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-नि-वृत्त (धातु-वृत्त कृदन्त) + कोप (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (विनिवृत्तः कोपः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — whose anger had subsided

Since prince Lakshmana is a great man, he stood with his face down and showing no reaction, controlled his anger due to the presence of a female standing close by.

L
Lakṣmaṇa
T
Tārā
S
Sugrīva (implied as monkey-king)

FAQs

Dharma includes restraint and propriety: even righteous anger must be governed, especially in interactions where dignity and protection of others (here, a woman) is at stake.

Tārā appears before Lakṣmaṇa; Lakṣmaṇa, angry at Sugrīva’s negligence, controls himself upon her arrival.

Lakṣmaṇa’s self-control (dama) and adherence to maryādā (proper conduct).