Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

पम्पा

तीर-वर्णनम् / Rama’s Lament at Pampa and the Approach to Rishyamuka

मां हि शोकसमाक्रान्तं सन्तापयति मन्मथः।हृष्टः प्रवदमानश्च ममाह्वयति कोकिलः।।।।

māṃ hi śōkasamākrāntaṃ santāpayati manmathaḥ | hṛṣṭaḥ pravadamānaś ca mamāhvayati kōkilaḥ ||

Obwohl ich vom Kummer überwältigt bin, verbrennt mich Manmatha; und der Kuckuck, froh und wie spöttisch, ruft unablässig nach mir.

माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (emphasis/indeed)
शोक-समाक्रान्तम्overcome by sorrow
शोक-समाक्रान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशोक (प्रातिपदिक) + सम्+आ+क्रान्त (क्त-कृदन्त, क्रम्)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: शोकेन समाक्रान्तम्; विशेषणम् (qualifies माम्)
सन्तापयतिtorments
सन्तापयति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+तप् (धातु, णिच् causative)
Formलट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; णिजन्त (causative)
मन्मथःManmatha (Cupid)
मन्मथः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्मथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
हृष्टःjoyous
हृष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिक; क्त from हृष्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies कोकिलः)
प्रवदमानःspeaking/calling out
प्रवदमानः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र+वद् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्तः, शानच्-प्रत्ययः (present middle participle); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; आत्मनेपदी; विशेषणम् (qualifies कोकिलः)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
ममme / my
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
आह्वयतिcalls/invites
आह्वयति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+ह्वे (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
कोकिलःcuckoo
कोकिलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकोकिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

'Kandarpa (Cupid) torments me while I am already grief-stricken. The Cuckoo with his challenging cheerfulness mocks me.

R
Rama
M
Manmatha (Cupid/Kandarpa)
K
kōkila (cuckoo)
Ś
śōka (sorrow)

FAQs

Dharma involves disciplined endurance: Rama recognizes the double pressure of grief and desire, yet this truthful recognition (satya) is the first step to mastering impulse rather than being ruled by it.

Rama confides to Lakshmana that spring’s love-stirring forces (symbolized by Manmatha and the cuckoo’s call) intensify his suffering in separation.

Self-control in the making: Rama names the tormenting forces clearly, showing awareness that supports restraint and continued righteous action.