Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

चित्रकूटे सैन्यधूलिशब्ददर्शनम्

Alarm at Chitrakūṭa: Lakṣmaṇa sights the approaching army

स लक्ष्मण स्सन्त्वरित स्सालमारुह्य पुष्पितम्।प्रेक्षमाणो दिश स्सर्वाः पूर्वां दिशमुदैक्षत।।2.96.11।।

sa lakṣmaṇaḥ santvaritaḥ sālam āruhya puṣpitam | prekṣamāṇo diśaḥ sarvāḥ pūrvāṃ diśam udaikṣata ||

Da eilte Lakṣmaṇa herbei, stieg auf einen blühenden Śāla-Baum; alle Himmelsrichtungen prüfend, richtete er den Blick nach Osten.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; apposition to सः
सन्त्वरितःhurried
सन्त्वरितः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-त्वर् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘having hurried’/‘hurried’
सालम्a sāla tree
सालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; object of āruhya
आरुह्यhaving climbed
आरुह्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ-रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive); ‘having climbed’
पुष्पितम्flowering
पुष्पितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुष्पित (प्रातिपदिक; क्त-कृदन्त from पुष्प्/पुष्प)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; विशेषण of सालम्
प्रेक्षमाणःlooking around
प्रेक्षमाणः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र-ईक्ष् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘while looking’
दिशःdirections
दिशः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-बहुवचन; object of ‘looking’
सर्वाःall
सर्वाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-बहुवचन; विशेषण of दिशः
पूर्वाम्eastern
पूर्वाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; विशेषण of दिशम्
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; object of udaikṣata
उदैक्षतlooked
उदैक्षत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-ईक्ष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘looked up/observed’

Lakshmana hurriedly climbed a flowering sala tree, surveyed in all directions and fixed his gaze on the east.

L
Lakṣmaṇa
Ś
śāla tree (sāla)
P
pūrvā diś (east)

FAQs

Dharma as faithful service: Lakṣmaṇa responds promptly and methodically to Rāma’s instruction, showing that truth-seeking and protection of the vulnerable begin with disciplined obedience.

Lakṣmaṇa carries out reconnaissance by climbing a tree to gain visibility and scanning the horizon, especially to the east.

Alertness and devotion—Lakṣmaṇa’s readiness to act for Rāma’s safety and to obtain accurate information.