Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

चित्रकूटवर्णनम् (Description of Chitrakūṭa) / Rama Shows Sita Chitrakuta

पश्येममचलं भद्रे नानाद्विजगणायुतम्।शिखरैः खमिवोद्विद्धैर्धातुमद्भिर्विभूषितम्।।।।

paśyemam acalaṃ bhadre nānā-dvijagaṇāyutam |

śikharaiḥ kham ivodviddhair dhātumadbhir vibhūṣitam ||

O Glückverheißende, sieh diesen Berg: von Scharen mannigfacher Vögel erfüllt und mit erzreichen Gipfeln geschmückt, die den Himmel zu durchbohren scheinen.

पश्यsee/behold
पश्य:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative); परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd person); एकवचन
इमम्this
इमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; सर्वनाम; विशेषणम् (qualifying अचलम्)
अचलम्mountain
अचलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; (शैल/गिरि-पर्याय)
भद्रेO gentle one
भद्रे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन
नानाद्विजगणायुतम्abounding in flocks of various birds
नानाद्विजगणायुतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय) + द्विज + गण + आयुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (नानाविधैः द्विजगणैः आयुतम् = 'abounding in groups of various birds'); विशेषणम् (qualifying अचलम्)
शिखरैःwith peaks
शिखरैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशिखर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन
खम्the sky
खम्:
Upameya (उपमेय)
TypeNoun
Rootख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
इवas if/like
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक
उद्विद्धैःpiercing/shot up
उद्विद्धैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootउद् + व्यध् (धातु) -> उद्विद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त); तृतीया; बहुवचन; पुं/नपुं समरूप; विशेषणम् (qualifying शिखरैः: 'as if piercing')
धातुमद्भिःwith mineral-bearing (peaks)
धातुमद्भिः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootधातु + मतुप् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं; तृतीया; बहुवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive: 'having minerals'); विशेषणम् (qualifying शिखरैः)
विभूषितम्adorned
विभूषितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि + भूष् (धातु) -> विभूषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषणम् (qualifying अचलम्)

O auspicious one, you may behold this mountin abounding in flocks of birds of every kind and its peaks adorned wtih minerals and as if piercing the sky.

R
Rāma
S
Sītā
M
mountain (Citrakūṭa implied)
B
birds (dvija-gaṇa)

FAQs

A dharmic life can be sustained in simplicity: the forest is portrayed as a fitting setting for disciplined living, not merely as deprivation.

Rāma points out the features of Citrakūṭa to Sītā, highlighting its beauty and suitability for their exile.

Contentment and reverence for the natural order, aligning life in exile with calm, observant discipline.