Previous Verse

Shloka 34

सप्तपञ्चाशः सर्गः

Sumantra’s Return to Ayodhya and the Palace’s Lament

तत स्तमन्तःपुरनादमुत्थितं समीक्ष्य वृद्धा स्तरुणाश्च मानवाः।स्त्रियश्च सर्वा रुरुदु स्समन्ततः पुरं तदासीत्पुनरेव सङ्कुलम्।।।।

tataḥ tam antaḥpura-nādam utthitaṁ samīkṣya vṛddhās taruṇāś ca mānavāḥ |

striyaś ca sarvā ruruduḥ samantataḥ puraṁ tad āsīt punar eva saṅkulam ||

Da sahen die Menschen, Alte wie Junge, den Aufschrei, der aus den Gemächern der Frauen emporstieg; und alle Frauen klagten ringsum. So wurde die Stadt abermals dicht gedrängt von den in Not Zusammenströmenden.

ततःthereafter
ततः:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअपादान/क्रमवाचक-अव्यय (thereafter)
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; demonstrative pronoun
अन्तःपुरनादम्the sound from the inner apartments
अन्तःपुरनादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तःपुर-नाद (प्रातिपदिक: अन्तःपुर + नाद)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
उत्थितम्arisen/rising
उत्थितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्-√स्था (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्यय (PPP), agreeing with नादम्
समीक्ष्यhaving observed
समीक्ष्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund)
वृद्धाःold men
वृद्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural
तरुणाःyoung men
तरुणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
मानवाःpeople/men
मानवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
also/and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
सर्वाःall
सर्वाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; agreeing with स्त्रियः
रुरुदुःwept
रुरुदुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√रुद् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb)
पुरम्the city
पुरम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (subject of आसीत्)
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
आसीत्was
आसीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
Kāla/Prakāra (काल/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (again)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
सङ्कुलम्crowded/confused
सङ्कुलम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसङ्कुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate adjective to पुरम्

Meanwhile as the charioteer was moving towards the city, hundreds and thousands of men came pouring towards him enquiring, 'Where is Rama?'

A
Ayodhyā
A
Antaḥpura (inner apartments)

FAQs

The verse underscores dharma as shared human responsibility: grief is collectively carried, and society responds together when the royal household suffers due to truth-bound events.

A cry arises from the inner quarters; hearing/recognizing it, the populace gathers and laments, and the city fills with people again.

Solidarity and compassion—people across age and gender respond together to suffering.