Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

चित्रकूटमार्गोपदेशः

Instructions for the Chitrakuta Route and the Yamuna Crossing

इति तौ पुरुषव्याघ्रौ मन्त्रयित्वा मनस्विनौ।सीतामेवाग्रतः कृत्वा कालिन्दीं जग्मतुर्नदीम्।।।।

iti tau puruṣa-vyāghrau mantrayitvā manasvinau |

sītām evāgrataḥ kṛtvā kālindīṃ jagmatur nadīm ||

So berieten sich jene beiden „Tiger unter den Menschen“, hochgesinnt; und indem sie Sītā vorangehen ließen, zogen sie zur Kālindī, dem Fluss (Yamunā).

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (quotative/particle)
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; सर्वनाम
पुरुषव्याघ्रौbest of men
पुरुषव्याघ्रौ:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootपुरुष + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषाणां व्याघ्रौ) ‘tigers among men’
मन्त्रयित्वाhaving consulted
मन्त्रयित्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootमन्त्र् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having consulted/conversed’
मनस्विनौnoble-minded
मनस्विनौ:
Karta (कर्ता; qualifier)
TypeAdjective
Rootमनस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण (noble-minded)
सीताम्Sita
सीताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध; emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय (particle) emphasis ‘indeed/only’
अग्रतःin front
अग्रतः:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootagratas (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) ‘in front/ahead’
कृत्वाhaving placed
कृत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having made/placing’
कालिन्दीम्(to) the Kalindi (Yamuna)
कालिन्दीम्:
Karma (कर्म; goal)
TypeNoun
Rootकालिन्दी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नदी-नाम
जग्मतुःwent
जग्मतुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, द्विवचन; परस्मैपद
नदीम्river
नदीम्:
Karma (कर्म; apposition)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; apposition to कालिन्दीम्

Thus talking with one another, the two noble-minded tigers (best) among men advanced towards river Kalindi (Yamuna) with Sita walking in front.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
S
Sītā
K
Kālindī (Yamunā)

FAQs

Dharma appears as protective responsibility: the brothers coordinate their actions and ensure Sītā’s safety and dignity while traveling.

Rāma and Lakṣmaṇa discuss their next steps and proceed toward the Yamunā with Sītā leading.

Prudent leadership and guardianship—planning together and prioritizing Sītā’s well-being.