Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

लक्ष्मणस्य वनानुगमन-प्रतिज्ञा तथा आयुध-संग्रहः

Lakshmana’s Vow to Follow Rama and the Retrieval of Divine Weapons

तमुवाचात्मवान् रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम्।काले त्वमागत सौम्य काङ्क्षिते मम लक्ष्मण।।।।

tam uvāca ātmavān rāmaḥ prītyā lakṣmaṇam āgatam | kāle tvam āgata saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa ||

Der selbstbeherrschte Rāma sprach liebevoll zu dem herbeigekommenen Lakṣmaṇa: „O Sanfter, du bist zur ersehnten Zeit gekommen, mein Lakṣmaṇa.“

तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; 'him' (Lakshmana)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: वच् (to speak); 'said'
आत्मवान्self-possessed
आत्मवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआत्मवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषण of रामः; 'self-possessed'
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; subject
प्रीत्याwith affection
प्रीत्या:
Hetu/Instrument (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन; instrumental adverbial 'with affection'
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; object of उवाच (addressed)
आगतम्arrived
आगतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआ + गम् (धातु)
Formकृदन्त (Past Active Participle, क्तवत्/क्त in sense), पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; 'arrived' qualifying लक्ष्मणम्
कालेat the time
काले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; 'at the time'
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा एकवचन; 'you'
आगतःhave come
आगतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु)
Formकृदन्त (Past Active Participle used predicatively), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; 'have come' (with implied असि)
सौम्यO gentle one
सौम्य:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; term of address 'O gentle one'
काङ्क्षितेdesired
काङ्क्षिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकाङ्क्षित (काङ्क्ष् धातु, क्त)
Formकृदन्त (PPP, क्त), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; agrees with काले; 'desired'
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी एकवचन; 'of me/my'
लक्ष्मणO Lakshmana
लक्ष्मण:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; address

O handsome Lakshmana, you have come at the expected time, said the self-possessed Rama affectionately when he saw him arrive.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma in leadership includes measured speech and gratitude—Rāma acknowledges service warmly without losing self-control.

Lakṣmaṇa returns with the weapons; Rāma receives him with affectionate approval.

Rāma’s composure (ātmavat) and appreciative, dhārmic leadership.