Shloka 26

चतुर्दश समास्सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः।उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना।।।।

caturdaśa samāḥ saumya daṇḍakāraṇyam āśritaḥ |

upabhokṣye tv ahaṁ dattaṁ bhāgaṁ pitrā mahātmanā ||

O Sanftmütiger, vierzehn Jahre werde ich im Dandaka-Wald Zuflucht nehmen und den mir von meinem großherzigen Vater gegebenen Anteil erfüllen.

चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्दश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समासः (numeral compound), अव्ययवत्/विशेषणवत्; समाः इत्यस्य विशेषणम्
समाःyears
समाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
सौम्यO gentle one
सौम्य:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
दण्डकारण्यम्Dandaka forest
दण्डकारण्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदण्डकारण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: दण्डकानां अरण्यम्
आश्रितःhaving taken refuge in/residing in
आश्रितः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआश्रित (कृदन्त; आ + √श्रि (धातु))
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अहम् इत्यस्य विशेषणम्
उपभोक्ष्येI will enjoy
उपभोक्ष्ये:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + √भुज् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, आत्मनेपद
तुbut/indeed
तु:
Vākyasambandha (वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषबोधक-अव्यय (but/indeed)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
दत्तम्given
दत्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदत्त (कृदन्त; √दा (धातु))
Formभूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भागम् इत्यस्य विशेषणम्
भागम्portion/share
भागम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
पित्राby father
पित्रा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
महात्मनाby the great-souled (one)
महात्मना:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; बहुव्रीहिः: महान् आत्मा यस्य

O handsome one, as for myself, I shall enjoy the portion bestowed on me by my magnanimous father and shall take refuge in the Dandaka forest for fourteen years.

R
Rama
B
Bharata
D
Daṇḍakāraṇya
D
Dasharatha

FAQs

Dharma is steadfast endurance: once a rightful allotment (even exile) is assigned, one completes it faithfully for the stipulated time.

Rama confirms the fixed term of exile and his resolve to remain in the forest.

Dhṛti (fortitude) and niyama (discipline)—Rama accepts the hardship as his rightful duty.