Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

भरतस्य प्रार्थना—रामस्य धर्मोपदेशः

Bharata’s Petition and Rama’s Dharma-Reasoning

तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुन पुनः।भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत्।।।।

taṃ mattam iva mātaṅgaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ | bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ pariṣvajya idam abravīt ||

Rama umarmte seinen Bruder Bharata—der immer wieder tief aufseufzte, wie ein brünstiger Elefant—und sprach darauf diese Worte.

तम्him
तम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग
मत्तम्intoxicated, in rut
मत्तम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण (of mātaṅgam)
इवlike
इव:
उपमा
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
मातङ्गम्elephant
मातङ्गम्:
उपमान (Standard of comparison)
TypeNoun
Rootमातङ्ग (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग
निःश्वसन्तम्sighing/heaving
निःश्वसन्तम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeVerb
Rootनिḥ-श्वस् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present participle), द्वितीया एकवचन पुंलिङ्ग
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्ति-अव्यय
पुनःagain (repeatedly)
पुनः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्ति-अव्यय; पुनः पुनः = repeatedly
भ्रातरम्brother
भ्रातरम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग
भरतम्Bharata
भरतम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; भ्रातरम् इति विशेष्य
रामःRama
रामः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग
परिष्वज्यhaving embraced
परिष्वज्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeVerb
Rootपरि-स्वज् (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-समकक्ष (absolutive/gerund), ‘having embraced’
इदम्this
इदम्:
कर्म (Object: what was said)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Rama embraced his brother Bharata who repeatedly heaved sighs and resembled anelephant in rut, and said:

R
Rama
B
Bharata

FAQs

Compassion within dharma: Rama responds to Bharata’s anguish not with harshness but with embrace—upholding fraternal care while preparing a principled reply.

The narration depicts Bharata’s intense grief; Rama comforts him physically before speaking.

Rama’s empathy and steadiness—he consoles Bharata even amid a dispute about duty and kingship.