Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

पितृमरणश्रवणं जलक्रिया च

Hearing of Daśaratha’s death and the libation rites at Mandākinī

तेन शब्देन वित्रस्तैराकाशं पक्षिभिर्वृतम्।मनुष्यैरावृता भूमिरुभयं प्रबभौ तदा।।।।

tena śabdena vitrastair ākāśaṃ pakṣibhir vṛtam |

manuṣyair āvṛtā bhūmir ubhayaṃ prababhau tadā ||

Durch jenen Laut füllten die erschrockenen Vögel den Himmel, und die Menschen bedeckten die Erde; so erschienen damals Himmel und Erde beide in eindringlicher Deutlichkeit.

तेनby that
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सर्वनाम
शब्देनby the sound
शब्देन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग
वित्रस्तैःby frightened
वित्रस्तैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootवित्रस्त (कृदन्त; √त्रस् धातु, वि- उपसर्ग)
Formक्त-प्रत्यय (PPP), तृतीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण (पक्षिभिः)
आकाशम्the sky
आकाशम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; अत्र प्रथमा (as subject of implied 'अभवत्/आसीत्')
पक्षिभिःwith birds
पक्षिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग
वृतम्covered, filled
वृतम्:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृत (कृदन्त; √वृ धातु)
Formक्त-प्रत्यय (PPP), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; आकाशम् इति विशेष्य
मनुष्यैःby people
मनुष्यैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग
आवृताcovered
आवृता:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआवृत (कृदन्त; √वृ धातु, आ- उपसर्ग)
Formक्त-प्रत्यय (PPP), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; भूमिः इति विशेष्य
भूमिःearth
भूमिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग
उभयम्both (sky and earth)
उभयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउभय (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; अत्र प्रथमा (both together)
प्रबभौshone forth, appeared striking
प्रबभौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भा (धातु, प्र- उपसर्ग)
Formलिट्/परिपूर्णभूत (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

The sky was filled with birds frightened by the sound and the earth covered with people. Both looked extremely beautiful.

Ā
ākāśa (sky)
B
bhūmi (earth)
P
pakṣi (birds)

FAQs

Dharma here is communal: society gathers around the dhārmic center (Rāma). The ‘filling’ of earth and sky suggests that moral events are not private—they involve the whole world.

Birds crowd the sky in alarm while people throng the ground, creating an overwhelming scene.

The people’s steadfast concern and reverence for Rāma (implicit), strong enough to draw multitudes together.