Shloka 149

Mārkaṇḍeya’s Birth and Boon; Puṣkara’s Glory; Rāma’s Śrāddha; Refuge-Hymn to Śiva

Devanagari script

अजगंधं च देवेशं देवदेवं पिनाकिनम् । अष्टांगप्रणिपातेन नत्वा रामस्त्रिलोचनम्

Transliteration

ajagaṃdhaṃ ca deveśaṃ devadevaṃ pinākinam | aṣṭāṃgapraṇipātena natvā rāmastrilocanam

Translation

Rāma verneigte sich in der achtgliedrigen Niederwerfung vor Trilocana, dem Herrn der Götter, dem Gott der Götter, dem Träger des Pināka, dem Devēśa, frei von jeder weltlichen Befleckung.

Word by Word

• अजगन्धम्: Ajagandha (epithet/name)
• अजगन्धम्: कर्म (Karma/Object of नत्वा)
• Type: Noun
• Root: अज (प्रातिपदिक) + गन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (अजस्य गन्धः यस्य/अजगन्धः इति नाम); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunctive)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• देवेशम्: Lord of the gods
• देवेशम्: कर्म (Karma/Object of नत्वा)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (देवानाम् ईशः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• देवदेवम्: God of gods
• देवदेवम्: कर्म (Karma/Object of नत्वा)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (देवः एव देवः/देवानां देवः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पिनाकिनम्: the bearer of Pināka (Śiva)
• पिनाकिनम्: कर्म (Karma/Object of नत्वा)
• Type: Noun
• Root: पिनाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘पिनाक-धारी’ (bearer of Pināka)

• अष्टाङ्गप्रणिपातेन: with eight-limbed prostration
• अष्टाङ्गप्रणिपातेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: अष्ट (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + प्रणिपात (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (अष्टानाम् अङ्गानाम् प्रणिपातः); पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• नत्वा: having bowed/prostrated
• नत्वा: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• रामः: Rāma
• रामः: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्रिलोचनम्: the three-eyed one
• त्रिलोचनम्: कर्म (Karma/Object of नत्वा)
• Type: Noun
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि (यस्य त्रि लोचनानि सः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual; verse describes Rama’s act of reverence)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: temple

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: रामः+त्रिलोचनम्→रामस्त्रिलोचनम्

Characters & Entities

• Rama
• Shiva (Deveśa/Devadeva/Pinākin/Trilocana)

FAQs

Who is addressed as Pinākin and Trilocana in this verse?

These epithets refer to Śiva: Pinākin means the bearer of the bow Pināka, and Trilocana means the Three-eyed Lord.

What is aṣṭāṅga-praṇipāta mentioned here?

It is an eight-limbed prostration—offering reverence by placing key parts of the body to the ground as a complete act of surrender and devotion.

What devotional teaching is emphasized by Rama’s action in this shloka?

The verse highlights humility and wholehearted reverence toward the divine, presenting prostration as an embodied form of bhakti (devotion).