Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 2

Mantra-Māhātmya and Sādhana of Kārtavīryārjuna

Nyāsa, Yantra, Homa, and Dīpa-Vrata

Devanagari script

तत्कथं राजवर्योऽसौ लोकेसेव्यत्वमागतः । समुल्लंघ्य नृपानन्यानेतन्मे नुद संशयम् ॥ २ ॥

Transliteration

tatkathaṃ rājavaryo'sau lokesevyatvamāgataḥ | samullaṃghya nṛpānanyānetanme nuda saṃśayam || 2 ||

Translation

Wie also wurde jener vortreffliche König der Welt dienstwürdig—alle anderen Herrscher überragend? Nimm mir diesen Zweifel.

Word by Word

• तत्: then/that
• तत्: Anvaya (अन्वय)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम; अत्र वाक्योपक्रमे ‘then/that’ अर्थे

• कथम्: how
• कथम्: Praśna (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक (interrogative adverb)

• राज-वर्यः: the best of kings
• राज-वर्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः/कर्मधारयप्रायः (राज्ञां वर्यः) ‘best among kings’

• असौ: that (person)
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• लोके-सेव्यत्वम्: worthiness to be served in the world
• लोके-सेव्यत्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + सेव्यत्व (प्रातिपदिक; भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (लोके सेव्यत्वम्)

• आगतः: has attained
• आगतः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः ‘having attained/come to’

• समुल्लङ्घ्य: having surpassed
• समुल्लङ्घ्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उद्-लङ्घ् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); उपसर्ग: सम्+उद्; अर्थः ‘having overstepped/surpassed’

• नृपान्: kings
• नृपान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• अन्यान्: other
• अन्यान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम

• नुद: remove
• नुद: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नुद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• संशयम्: doubt
• संशयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narada (questioning, within the Narada–Sanatkumara dialogue frame)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Narada
• kings (nṛpāḥ)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

The verse frames a dharmic inquiry: true greatness is measured by the qualities and conduct that make one universally worthy of respect and service, not merely by power.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it sets up the teaching that worldly honor (being ‘served by the world’) is ultimately grounded in higher virtue—often presented in the Purana as arising from devotion, discipline, and alignment with dharma.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse highlights the Vedanga-style method of inquiry (praśna) and clarification (saṁśaya-nivṛtti): precise questioning to establish correct understanding before applying dharma in practice.