Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 1

योगस्वरूप-धारणा-समाधि-वर्णनम् (केशिध्वजोपदेशः)

सनन्दन उवाच । एतदध्यात्ममानाढ्यं वचः केशिध्वजस्य सः । खाडिक्योऽमृतवच्छ्रुत्वा पुनराह तमीरयन् 1. ॥ १ ॥

sanandana uvāca | etadadhyātmamānāḍhyaṃ vacaḥ keśidhvajasya saḥ | khāḍikyo'mṛtavacchrutvā punarāha tamīrayan 1. || 1 ||

Sanandana sprach: Als Khāḍikya die Worte Keśidhvajas vernahm, reich an der Würde innerer Weisheit, nahm er sie wie Amṛta auf und redete ihn erneut an, um weiter zu erfragen.

सनन्दनःSanandana
सनन्दनः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसनन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
एतत्this
एतत्:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; demonstrative pronoun used adjectivally
अध्यात्ममानाढ्यम्rich in spiritual knowledge and honor
अध्यात्ममानाढ्यम्:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootअध्यात्म-मान-आढ्य (प्रातिपदिक; अध्यात्म + मान + आढ्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; adjective qualifying ‘वचः’
वचःspeech/words
वचः:
कर्म (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; Nominative/Accusative singular
केशिध्वजस्यof Keśidhvaja
केशिध्वजस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootकेशिध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular
सःhe
सः:
कर्ता (subject, resumptive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; pronoun
खाडिक्यःKhāḍikya
खाडिक्यः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootखाडिक्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
अमृतवत्like nectar
अमृतवत्:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootअमृतवत् (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्-तद्धितान्त)
Formउपमान-अव्यय (adverbial ‘like nectar’)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (prior action)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having heard’
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (adverb)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्ति-अव्यय (adverb)
आहsaid
आह:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु; आह = perfect of √अह्/ब्रू)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तम्him
तम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
ईरयन्urging / addressing
ईरयन्:
कर्ता-विशेषण (agentive participle qualifying subject)
TypeVerb
Rootईरय् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘urging/addressing’

Sanandana

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta (wonder)

Secondary Rasa: shanta (peace)

S
Sanandana
K
Keśidhvaja
K
Khāḍikya

FAQs

It frames Keśidhvaja’s instruction as adhyātma—Self-centered spiritual wisdom—so valuable that it is received “like nectar,” highlighting the reverence due to liberating knowledge in Mokṣa-dharma.

This specific verse emphasizes attentive listening and reverent reception of sacred teaching; such śravaṇa (hearing) is also a foundational limb of bhakti, even though the verse itself foregrounds adhyātma-jñāna.

No explicit Vedāṅga (like Vyākaraṇa, Jyotiṣa, or Kalpa) is taught in this line; the practical takeaway is the discipline of śravaṇa—careful hearing of authoritative spiritual instruction in a teacher–student dialogue.