Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 82

The Description of the Skanda Purāṇa’s Anukramaṇī

Index/Summary

Devanagari script

ब्रह्मचारिसमाख्यानं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यविनिर्देशो ह्यविमुक्तेशवर्णनम् ॥ ८२ ॥

Transliteration

brahmacārisamākhyānaṃ tataḥ strīlakṣaṇāni ca | kṛtyākṛtyavinirdeśo hyavimukteśavarṇanam || 82 ||

Translation

Dann folgen der Bericht über den brahmacārin (den enthaltsamen Schüler), die Merkmale der Frauen, die klare Weisung darüber, was zu tun und zu lassen ist, sowie die Beschreibung von Avimukteśa, dem Herrn von Avimukta.

Word by Word

• ब्रह्मचारि: brahmacārin (celibate student)
• ब्रह्मचारि: Sambandha (समास-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (as first member in compound)

• समाख्यानम्: account/narration
• समाख्यानम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समाख्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ब्रह्मचारिसमाख्यानम्: account of the brahmacārin
• ब्रह्मचारिसमाख्यानम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारिन् + समाख्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘ब्रह्मचारिणः समाख्यानम्’

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, तसिल्-प्रत्ययान्त

• स्त्री: woman
• स्त्री: Sambandha (समास-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (as first member in compound)

• लक्षणानि: characteristics
• लक्षणानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन (Plural)

• स्त्रीलक्षणानि: characteristics of women
• स्त्रीलक्षणानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री + लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘स्त्रियाः लक्षणानि’

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• कृत्य: what should be done (duty)
• कृत्य: Sambandha (समास-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (as member in compound)

• अकृत्य: what should not be done (prohibited act)
• अकृत्य: Sambandha (समास-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अकृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (as member in compound)

• विनिर्देशः: detailed instruction
• विनिर्देशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विनिर्देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कृत्याकृत्यविनिर्देशः: instruction on do’s and don’ts
• कृत्याकृत्यविनिर्देशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृत्य + अकृत्य + विनिर्देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्वन्द्व-पूर्वपद (कृत्य-अकृत्य) + षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘कृत्य-अकृत्ययोः विनिर्देशः’

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु (indeed/for)

• अविमुक्तेश: Avimukteśa (Śiva)
• अविमुक्तेश: Sambandha (समास-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (as first member in compound); कर्मधारय/तत्पुरुष-रूढ: ‘अविमुक्तस्य ईशः’ (name of Śiva)

• वर्णनम्: description
• वर्णनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अविमुक्तेशवर्णनम्: description of Avimukteśa
• अविमुक्तेशवर्णनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्तेश + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘अविमुक्तेशस्य वर्णनम्’

Speaker

Suta (narrating the chapter’s contents in an anukramaṇikā/synopsis style)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Avimukteshvara (Shiva)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

This verse functions as a topical index: it signals that the text will teach disciplined living (brahmacarya), ethical discernment (kṛtya vs. akṛtya), and sacred geography through devotion to Avimukteśa—linking personal conduct with pilgrimage-centered spirituality.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is implied through the inclusion of Avimukteśa-varṇana: praising and contemplating the Lord of Avimukta (Kāśī) is presented alongside dharma-instructions, showing devotion as integrated with right living rather than separated from it.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

While no single Vedāṅga is named, the verse points to practical dharma-śāstra style guidance—clear behavioral rules (kṛtyākṛtya-vinirdeśa) that support Vedic life-stages such as brahmacarya.