Shloka 150

Adhyaya 8 — Harishchandra’s Trial: Truth, the Sale of Family, and Bondage to a Chandala

Sanskrit

तत्रापश्यत स सिंहं वै व्यादितास्यं भयावहम् । बिभक्षयिषुमायातं शरभेण समन्वितम् ॥

Transliteration

tatrāpaśyata sa siṃhaṃ vai vyāditāsyaṃ bhayāvaham / bibhakṣayiṣum āyātaṃ śarabheṇa samanvitam

Translation

Dort sah er einen Löwen mit weit aufgerissenem Rachen, furchterregend, herankommend, um zu verschlingen, zusammen mit einem Śarabha.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• अपश्यत: saw
• अपश्यत: क्रिया (Kriyā/Predicate)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• सः: he
• सः: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• सिंहम्: a lion
• सिंहम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सिंह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

• व्यादितास्यम्: with gaping mouth
• व्यादितास्यम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: व्यादित (वि+आ+दा/दन्?; कृदन्त, क्त) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive tatpuruṣa): व्यादितम् आस्यम् यस्य (whose mouth is opened)

• भयावहम्: terrifying
• भयावहम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + आवह (वह् धातु से; प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: भयम् आवहति इति (bringing fear)

• बिभक्षयिषुम्: wishing to devour
• बिभक्षयिषुम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: भक्ष् (धातु) + बिभक्षयिषु (कृदन्त, इच्छार्थक -इषु)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; इच्छार्थक कृदन्त (desiderative/intentive: wishing to eat)

• आयातम्: having come/approaching
• आयातम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: आ + या (धातु) + आयात (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) used adjectivally

• शरभेण: with/by a śarabha (mythic beast)
• शरभेण: सह/साधन (Instrument/association)
• Type: Noun
• Root: शरभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• समन्वितम्: accompanied/associated
• समन्वितम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अन्वि (धातु) + समन्वित (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (endowed/associated with)

Speakers

• Narratorial voice within the frame (speaker not determinable from excerpt alone)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Fear and vulnerability
• Forest dangers
• Karmic persecution imagery

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

When dharma-supports (wealth, family, status) collapse, the world appears predatory; the verse externalizes existential fear as a consequence of instability and past actions.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

An episode within narrative instruction (ākhyāna), not a cosmological or genealogical section.

What is the esoteric significance?

The lion symbolizes death/time (kāla) with an ‘open mouth’; the śarabha (a powerful hybrid beast in later lore) can symbolize compounded fear—threats multiplying when the mind is uncentered.