Shloka 12

Adhyaya 44 — Subahu’s Counsel to the King of Kashi and Alarka’s Renunciation through Yoga

Sanskrit

तदस्य दुःखाद्वैराग्यं सम्बोधादवनिपते ।

समुद्भूतं कृतं कार्यं भद्रं तेऽस्तु व्रजाम्यहम् ॥

Transliteration

tad asya duḥkhād vairāgyaṃ saṃbodhād avanipate / samudbhūtaṃ kṛtaṃ kāryaṃ bhadraṃ te ’stu vrajāmy aham

Translation

So ist aus Kummer—und aus Erwachen—bei ihm Unanhaftung entstanden, o König. Die Aufgabe ist vollbracht. Möge dir Gutes zuteilwerden; ich gehe fort.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: विशेष्य-निर्देश (Deictic)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (here: ‘that’)

• अस्य: of him/this one
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• दुःखात्: from suffering
• दुःखात्: अपादान (Ablative)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन

• वैराग्यम्: dispassion
• वैराग्यम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: वैराग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• सम्बोधात्: from awakening/realization
• सम्बोधात्: अपादान (Ablative cause/source)
• Type: Noun
• Root: सम्बोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन

• अवनि-पते: O lord of the earth (king)
• अवनि-पते: सम्बोधन (Vocative)
• Type: Noun
• Root: अवनि (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (avaner patiḥ)

• समुद्भूतम्: arisen; sprung up
• समुद्भूतम्: विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Verb
• Root: सम्-उद्-√भू (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘arisen’

• कृतम्: accomplished
• कृतम्: विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘done/accomplished’

• कार्यम्: the task/duty
• कार्यम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• भद्रम्: good fortune; auspiciousness
• भद्रम्: आशीः/सम्बोधनार्थ (Benedictive expression)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; आशीर्वादार्थक-प्रयोग

• ते: to you
• ते: सम्प्रदान (Dative)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया/चतुर्थी, एकवचन; here: चतुर्थी (सम्प्रदान) — ‘to you/for you’

• अस्तु: may it be
• अस्तु: क्रिया (Benedictive)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/आशीर्लिङ्ग-प्राय), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• व्रजामि: I go
• व्रजामि: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: √व्रज् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

Speakers

• Subāhu speaking to Kāśirāja

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Completion of dharmic duty
• Detachment and awakening
• Blessing formula
• Narrative closure

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The end of intervention is autonomy: once insight arises, the helper withdraws. The verse models non-possessive guidance—do what is needed, then let go.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ethical narrative (nīti/ācāra), not a pañcalakṣaṇa cosmological unit.

What is the esoteric significance?

Detachment is said to arise from both duḥkha and saṃbodha: pain initiates the break, awakening completes it—suggesting a two-step inner process (shock → insight).