Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Uttarā-Pratigrahaṇa and Abhimanyu–Uttarā Vivāha

Virāṭa-parva, Adhyāya 67

वैशम्पायन उवाच तस्य तामभयां वाचं श्रुत्वा योधा: समागता: । आयु:कीर्तियशोदाभिस्तमाशीर्भिरनन्दयन्‌,क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतस: । जब कौरव-दलके लोग चले गये या इधर-उधर सब दिशाओंमें भाग गये, उस समय बहुत-से कौरवसैनिक जो घने जंगलमें छिपे हुए थे, वहाँसे निकलकर डरते-डरते अर्जुनके पास आये। उनके मनमें भय समा गया था। वे भूखे-प्यासे और थके-माँदे थे। परदेशमें होनेके कारण उनके हृदयकी व्याकुलता और बढ़ गयी थी। वे उस समय केश खोले और हाथ जोड़े हुए खड़े दिखायी दिये वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! अर्जुनकी वह अभयदानयुक्त वाणी सुनकर वहाँ आये हुए समस्त योद्धाओंने उन्हें आयु, कीर्ति तथा सुयश बढ़ानेवाले आशीर्वाद देते हुए उनका अभिनन्दन किया

vaiśampāyana uvāca | tasya tām abhayāṁ vācaṁ śrutvā yodhāḥ samāgatāḥ | āyuḥ-kīrti-yaśodābhis tam āśīrbhir anandayann, kṣut-pipāsā-pariśrāntā videśasthā vicetasaḥ |

Vaiśampāyana sprach: Als die Krieger seine furchtvertreibenden Worte hörten, sammelten sie sich um ihn. Obgleich hungrig, durstig und erschöpft—verwirrt in fremdem Land—freuten sie sich seiner und begrüßten ihn mit Segenswünschen für langes Leben, Ruhm und bleibenden Namen.

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karma
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular
तस्यof him
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
ताम्that
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
अभयाम्fearless; granting fearlessness
अभयाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअभय
FormFeminine, Accusative, Singular
वाचम्speech, words
वाचम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active
योधाःwarriors
योधाः:
Karta
TypeNoun
Rootयोध
FormMasculine, Nominative, Plural
समागताःassembled, came together
समागताः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural
आयुःlife, longevity
आयुः:
Karma
TypeNoun
Rootआयुस्
FormNeuter, Accusative, Singular
कीर्तियशोदाभिःwith fame, glory, and renown
कीर्तियशोदाभिः:
Karana
TypeNoun
Rootकीर्ति-यशस्-उद
FormFeminine/Neuter/Masculine (mixed), Instrumental, Plural
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
आशीर्भिःwith blessings
आशीर्भिः:
Karana
TypeNoun
Rootआशीस्
FormFeminine, Instrumental, Plural
अनन्दयन्they gladdened, delighted
अनन्दयन्:
Karta
TypeVerb
Rootआ-नन्द्
FormImperfect, 3rd, Plural
क्षुत्पिपासापरिश्रान्ताःwearied by hunger and thirst
क्षुत्पिपासापरिश्रान्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षुत्-पिपासा-परिश्रान्त
FormMasculine, Nominative, Plural
विदेशस्थाःbeing in a foreign land
विदेशस्थाः:
Karta
TypeAdjective
Rootविदेश-स्थ
FormMasculine, Nominative, Plural
विचेतसःbewildered, distraught
विचेतसः:
Karta
TypeAdjective
Rootविचेतस्
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Arjuna
W
warriors (yodhāḥ)

Educational Q&A

Fear can be calmed not only by force but by a righteous, protective assurance (abhaya). When a leader offers safety and restraint, even defeated or panicked soldiers regain composure and respond with respect and goodwill.

After hearing Arjuna’s fear-dispelling words, the warriors gather around him. Despite being hungry, thirsty, and exhausted—mentally shaken in unfamiliar surroundings—they greet him with blessings for long life, fame, and lasting renown.