Shloka 5
Uttarā-Pratigrahaṇa and Abhimanyu–Uttarā Vivāha
Virāṭa-parva, Adhyāya 67
अजुन उवाच अनाथान् दुःखितान् दीनान् कृशान् वृद्धान् पराजितान् | न्यस्तशस्त्रान् निराशांश्व नाहं हन्मि कृताञज्जलीन् ।।) स्वस्ति व्रजत वो भद्गरे न भेतव्यं कथंचन । नाहमार्तान् जिघांसामि भृशमाश्वासयामि व:,क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतस: । जब कौरव-दलके लोग चले गये या इधर-उधर सब दिशाओंमें भाग गये, उस समय बहुत-से कौरवसैनिक जो घने जंगलमें छिपे हुए थे, वहाँसे निकलकर डरते-डरते अर्जुनके पास आये। उनके मनमें भय समा गया था। वे भूखे-प्यासे और थके-माँदे थे। परदेशमें होनेके कारण उनके हृदयकी व्याकुलता और बढ़ गयी थी। वे उस समय केश खोले और हाथ जोड़े हुए खड़े दिखायी दिये अर्जुनने कहा--सैनिको! जो लोग अनाथ, दु:खी, दीन, दुर्बल, वृद्ध, पराजित, अस्त्र- शस्त्रोंको नीचे डाल देनेवाले, प्राणोंसे निराश एवं हाथ जोड़कर शरणागत होते हैं, उन सबको मैं नहीं मारता हूँ। तुम्हारा भला हो। तुम कुशलपूर्वक घर लौट जाओ। तुम्हें मेरी ओरसे किसी प्रकारका भय नहीं होना चाहिये। मैं संकटमें पड़े हुए मनुष्योंको नहीं मारना चाहता। इस बातके लिये मैं तुम्हें पूरा-पूरा विश्वास दिलाता हूँ
arjuna uvāca—anāthān duḥkhitān dīnān kṛśān vṛddhān parājitān | nyastaśastrān nirāśāṁś ca nāhaṁ hanmi kṛtāñjalīn || svasti vrajata vo bhadre na bhetavyaṁ kathaṁcana | nāham ārtān jighāṁsāmi bhṛśam āśvāsayāmi vaḥ || kṣutpipāsāpariśrāntā videśasthā viceṭasaḥ |
Arjuna sprach: „Ich erschlage nicht jene, die ohne Schutz sind, die leiden, die arm und elend, ausgemergelt, alt oder bereits besiegt sind—auch nicht jene, die die Waffen niedergelegt haben, die jede Hoffnung auf ihr Leben verloren und mit gefalteten Händen um Gnade bitten. Geht in Sicherheit; möge euch Gutes widerfahren. Ihr braucht mich in keiner Weise zu fürchten. Ich will die Bedrängten nicht töten; ich gebe euch feste Zusicherung.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in warfare, dharma restrains violence: the helpless, disarmed, defeated, and those who surrender with folded hands are not to be killed; protection and reassurance are themselves righteous acts.
After the Kaurava force is scattered, some frightened soldiers emerge from hiding, exhausted and pleading. Arjuna addresses them, declares he will not kill such surrendered and distressed men, and sends them away safely.