Shloka 48
द्रौपद्याः भीमसेन-प्रबोधनम्
Draupadī Awakens Bhīmasena
(पांसुकुण्ठितसर्वाज्जी गजराजवधूरिव । प्रतस्थे नागनासोरूर्भतुराज्ञाय शासनम् ।। समस्त अंगोंमें धूलिसे धूसरित गजराजवधूकी भाँति शोभा पानेवाली तथा हाथीकी सूँड़के समान जाँघोंवाली द्रौपदी स्वामीकी आज्ञा शिरोधार्य करके राजसभासे अन्तःपुरमें चली गयी। विमुक्ता मृगशावाक्षी निरन्तरपयोधरा । प्रभा नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृता ।। उसके स्तन एक-दूसरेसे सटे हुए थे, तथा नेत्र मृगशावकोंके समान चंचल हो रहे थे। वह कीचकके हाथसे छूटकर शोक और दु:खसे इस प्रकार मलिन हो रही थी, मानो चन्द्रमाकी प्रभा वर्षाकालके मेघोंसे आच्छादित हो गयी हो। यस्या हार्थ पाण्डवेयास्त्यजेयुरपि जीवितम् । तां ते दृष्टवा तथा कृष्णां क्षमिणो धर्मचारिण: ।। समयं नातिवर्तन्ते वेलामिव महोदधि: ।।) जिसके लिये समस्त पाण्डव अपने प्राणतक दे सकते थे, उसी कृष्णाको उस दशामें देखकर भी धर्मात्मा पाण्डव क्षमा धारण किये बैठे थे। जैसे समुद्र अपने तटकी सीमाका उल्लंघन नहीं करता, उसी प्रकार वे अज्ञातवासके लिये स्वीकृत समयका अतिक्रमण नहीं कर रहे थे। सुदेष्णोवाच कस्त्वावधीद् वरारोहे कस्माद् रोदिषि शोभने । कस्याद्य न सुखं भद्रे केन ते विप्रियं कृतम्
vaiśampāyana uvāca | pāṁsukuṇṭhitasarvāṅgī gajarājavadhūr iva | pratasthe nāganāsorūr bhartur ājñāya śāsanam || vimuktā mṛgaśāvākṣī nirantarapayodharā | prabhā nakṣatrarājasya kālameghair ivāvṛtā || yasyāḥ arthe pāṇḍaveyās tyajeyur api jīvitam | tāṁ te dṛṣṭvā tathā kṛṣṇāṁ kṣamiṇo dharmacāriṇaḥ | samayaṁ nātivartante velām iva mahodadhiḥ || sudeṣṇovāca | kas tvāvad hīd varārohe kasmād rodiṣi śobhane | kasyādya na sukhaṁ bhadre kena te vipriyaṁ kṛtam ||
Vaiśampāyana sprach: An allen Gliedern staubbedeckt und doch strahlend wie die Gemahlin eines Elefantenkönigs, nahm Draupadī — deren Schenkel einer Elefantenrüssel glichen — den Befehl ihres Gatten als heilige Verpflichtung an und ging aus der Königshalle in die inneren Gemächer. Aus Kīcakas Griff befreit, verdunkelte sich die hirschäugige Frau, deren volle Brüste eng aneinander lagen, vor Gram und Qual — wie das Mondlicht, das von den Wolken der Regenzeit verhüllt wird. Obwohl sie diejenige war, für die die Söhne Pāṇḍus selbst ihr Leben hingegeben hätten, überschritten die geduldigen, dem Dharma folgenden Pāṇḍavas, als sie Kṛṣṇā in solchem Zustand sahen, nicht die Frist, die sie für das Leben im Verborgenen angenommen hatten — wie der große Ozean seine Küstenlinie nicht übertritt. Da sprach Sudeṣṇā: „Wer hat dir Leid zugefügt, du Schönhüftige? Warum weinst du, holde Frau? Wessen Glück ist heute geschwunden, liebe Schwester? Von wem ist dir etwas Widerwärtiges angetan worden?“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when provoked by grave injustice, the dharma-centered response may require disciplined restraint: the Pāṇḍavas endure the sight of Draupadī’s suffering without breaking the agreed term of incognito exile, likened to the ocean that does not cross its boundary.
After being freed from Kīcaka’s grasp, Draupadī—dust-covered and distressed—leaves the royal hall for the inner chambers, obeying her husband’s instruction. The Pāṇḍavas, though ready to die for her, hold back to preserve their ajñātavāsa vow. Queen Sudeṣṇā then asks Draupadī who harmed her and why she is weeping.