Previous Verse
Next Verse

Shloka 313

पञ्चमहाभूतगुण-इन्द्रियनिग्रह-उपदेशः | Teaching on the Qualities of the Five Elements and Sense-Control

तपस्यति तपो घोरं शृणु यस्तं हनिष्यति । विप्रवर! धुन्धु नामसे प्रसिद्ध एक महान्‌ असुर है, जो तीनों लोकोंका संहार करनेके लिये घोर तपस्या कर रहा है। जो वीर उस महान्‌ असुरका वध करेगा, उसका परिचय देता हूँ, सुनो

tapas yati tapo ghoraṁ śṛṇu yas taṁ haniṣyati | vipravara! dhundhu nāmase prasiddha eka mahān asuraḥ hai, yo trayo lokānāṁ saṁhāraṁ kartum ghora-tapasā carati | yo vīraḥ tasya mahataḥ asurasya vadhaṁ kariṣyati, tasya paricayaṁ dadāmi, śṛṇu |

Mārkaṇḍeya sprach: „Er vollzieht eine schreckliche Askese — hört, wer ihn erschlagen wird. O Bester der Brāhmaṇas, es gibt einen mächtigen Asura, berühmt unter dem Namen Dhundhu, der eine strenge Buße auf sich nimmt, um die drei Welten zu vernichten. Hört nun: Ich will euch die Identität des Helden nennen, der den Tod dieses großen Dämons herbeiführen wird.“

तपस्यतिdoes penance / practices austerity
तपस्यति:
Karta
TypeVerb
Rootतपस् (धातु: तप्)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
तपःausterity, penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
घोरम्terrible, fierce
घोरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootघोर
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
शृणुhear, listen
शृणु:
TypeVerb
Rootश्रु (शृणोति)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यम, एकवचन, परस्मैपद
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हनिष्यतिwill kill
हनिष्यति:
TypeVerb
Rootहन्
Formलृट् (भविष्यत्), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
विप्रवरO best of Brahmins
विप्रवर:
TypeNoun
Rootविप्रवर
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
धुन्धुःDhundhu (proper name)
धुन्धुः:
Karta
TypeNoun
Rootधुन्धु
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामby name / named
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनामन्
असुरःdemon, asura
असुरः:
Karta
TypeNoun
Rootअसुर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रसिद्धःwell-known, renowned
प्रसिद्धः:
TypeAdjective
Rootप्रसिद्ध
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एकःone, a certain
एकः:
TypeAdjective
Rootएक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महान्great, mighty
महान्:
TypeAdjective
Rootमहत्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
असुरःdemon, asura
असुरः:
Karta
TypeNoun
Rootअसुर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रीणिthree
त्रीणि:
TypeAdjective
Rootत्रि
Formनपुंसक, द्वितीया, बहुवचन
लोकानाम्of the worlds
लोकानाम्:
TypeNoun
Rootलोक
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
संहारम्destruction
संहारम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंहार
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कर्तुम्to do, to make
कर्तुम्:
TypeVerb
Rootकृ
Formतुमुन् (infinitive)
घोराम्terrible, fierce
घोराम्:
Karma
TypeAdjective
Rootघोर
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तपस्याम्austerity, penance
तपस्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्या
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
करोतिdoes, performs
करोति:
TypeVerb
Rootकृ
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वीरःhero, brave man
वीरः:
Karta
TypeNoun
Rootवीर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof that / his
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
महतःof the great
महतः:
TypeAdjective
Rootमहत्
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
असुरस्यof the demon
असुरस्य:
TypeNoun
Rootअसुर
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वधम्slaying, killing
वधम्:
Karma
TypeNoun
Rootवध
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
करिष्यतिwill do / will accomplish
करिष्यति:
TypeVerb
Rootकृ
Formलृट् (भविष्यत्), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
परिचयम्introduction, identification
परिचयम्:
Karma
TypeNoun
Rootपरिचय
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ददामिI give
ददामि:
TypeVerb
Rootदा
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन, परस्मैपद
शृणुlisten
शृणु:
TypeVerb
Rootश्रु (शृणोति)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यम, एकवचन, परस्मैपद

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
V
vipravara (addressed brāhmaṇa)
D
Dhundhu
A
asura
T
three worlds (triloka)

Educational Q&A

Severe power gained through austerity is ethically neutral; when directed toward harm (the destruction of the three worlds), it must be checked by righteous heroism. The passage frames protection of cosmic order as a dharmic obligation, and introduces the idea that true valor serves the welfare of all beings.

Mārkaṇḍeya informs a brāhmaṇa listener that the asura Dhundhu is performing terrifying austerities with the intent to destroy the three worlds. He then signals a forthcoming revelation: he will identify the hero destined to slay Dhundhu, setting up the next part of the story.