Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

अर्जुनस्य निवातकवचवधाय नियोगः

Arjuna’s commissioning for the Nivātakavacas

यमास्थित: स्थावरजड़मानि विभावसुर्भावयतेडमितौजा: । तस्योदयं चास्तमनं च वीरा- स्तत्र स्थितास्ते ददृशुर्नसिंहा:,जिन भगवान्‌ सूर्यका आश्रय लेकर अमित तेजस्वी अग्निदेव सम्पूर्ण स्थावर-जंगम प्राणियोंका पोषण करते हैं, उनके उदय और अस्तकी लीलाको पुरुषसिंह वीर पाण्डव वहाँ रहकर स्पष्ट देखते थे

Vaiśampāyana uvāca |

yam āsthitaḥ sthāvara-jaḍa-māni vibhāvasur bhāvayate ’mitaujāḥ |

tasyodayaṃ cāstamanaṃ ca vīrās tatra sthitās te dadṛśur nara-siṃhāḥ ||

Vaiśampāyana sprach: Auf die Sonne als Stütze gegründet, erhält und lässt der mächtige, strahlende Feuergott alle Wesen reifen—die beweglichen wie die unbeweglichen, selbst jene, die träge und leblos scheinen. Und jene heldenhaften Pāṇḍavas, Löwen unter den Menschen, die dort verweilten, sahen deutlich das tägliche Aufgehen und Untergehen der Sonne.

यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Accusative, Singular
आस्थितःhaving resorted to / having taken refuge in
आस्थितः:
Karta
TypeVerb
Rootआ-स्था (धातु: स्था)
Formक्त, Masculine, Nominative, Singular
स्थावर-जङ्गमानिimmobile and mobile beings
स्थावर-जङ्गमानि:
Karma
TypeNoun
Rootस्थावर + जङ्गम
FormNeuter, Accusative, Plural
विभावसुःAgni (the fire-god)
विभावसुः:
Karta
TypeNoun
Rootविभावसु
FormMasculine, Nominative, Singular
भावयतेnourishes / sustains
भावयते:
Karta
TypeVerb
Rootभू (causative: भावयति)
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
अमित-ओजाःof immeasurable vigor/energy
अमित-ओजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअमित + ओजस्
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof him / of that (sun)
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
उदयम्rising
उदयम्:
Karma
TypeNoun
Rootउदय
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अस्तमनम्setting
अस्तमनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्तमन
FormNeuter, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वीराःheroes
वीराः:
Karta
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Nominative, Plural
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
स्थिताःstaying / stationed
स्थिताः:
Karta
TypeVerb
Rootस्था (धातु: स्था)
Formक्त, Masculine, Nominative, Plural
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
ददृशुःsaw
ददृशुः:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormPerfect, Third, Plural, Parasmaipada
नृ-सिंहाःlion-like men (man-lions)
नृ-सिंहाः:
Karta
TypeNoun
Rootनृ + सिंह
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Agni (Vibhāvasu)
S
Sūrya (the Sun)
P
Pāṇḍavas

Educational Q&A

The verse highlights cosmic interdependence and regularity: Agni’s sustaining power is portrayed as operating with the Sun as support, and the Pāṇḍavas observe the Sun’s orderly rising and setting. Ethically, it suggests steadiness, reverence for sustaining forces, and trust in dharmic order even during exile.

Vaiśampāyana describes the Pāṇḍavas living in the forest and witnessing the daily cycle of sunrise and sunset. The narration frames their situation within a larger cosmic rhythm, noting Agni’s role in nourishing beings under the Sun’s support.