Shloka 45
मान्धातृ-जन्म-चरितम्
The Birth and Career Account of Māndhātṛ
युधिष्ठिर! वे अपने मनको वशमें रखते थे। उन्होंने अपने तपोबलसे देवता, मनुष्य, तिर्यक् और स्थावर--चार प्रकारकी प्रजाकी रक्षा की थी; साथ ही अपने अत्यन्त तेजसे सम्पूर्ण लोकोंको संतप्त कर दिया था ।। तस्यैतद् देवयजनं स्थानमादित्यवर्चस: । पश्य पुण्यतमे देशे कुरुक्षेत्रस्य मध्यत:
yudhiṣṭhira! te svamanasaṃ vaśe kurvanti sma | te tapasā devān manuṣyān tiryaścaḥ sthāvarāṃś ca—caturvidhāṃ prajāṃ rakṣitavantaḥ; svatejasā ca sarvāṃl lokān santāpitavantaḥ || tasyaitad devayajanaṃ sthānam ādityavarcasaḥ | paśya puṇyatame deśe kurukṣetrasya madhyataḥ ||
„Yudhiṣṭhira, sie hatten ihren Geist bezwungen. Durch die Kraft ihrer Askese schützten sie die vierfache Schöpfung—Götter, Menschen, Tiere und Unbewegliches—; doch durch ihr gewaltiges Strahlen sengten sie zugleich alle Welten. Dies ist die heilige Opferstätte jenes Sonnen‑gleich Leuchtenden. Schau sie hier, in dieser allerheiligsten Gegend, mitten im Herzen von Kurukṣetra.“
लोमश उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ideal that true power (tapas and tejas) must be governed by self-control. Austerity can protect and sustain the world, but unchecked intensity can also harm it; hence mastery of mind is central to dharma.
Lomaśa is guiding Yudhiṣṭhira through a sacred landscape and points out a holy worship-site in Kurukṣetra, associated with a Sun-like radiant figure. He describes the extraordinary ascetic power of such beings—capable of both safeguarding creation and scorching the worlds.