Shloka 74
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
पराश्रया वासुदेव या जीवति धिगस्तु ताम् । वृत्ते: कार्पण्यलब्धाया अप्रतिष्ठेव ज्यायसी,*वासुदेव! जो स्त्री दूसरोंके आश्रित होकर जीवन-निर्वाह करती है, उसे धिक्कार है। दीनतासे प्राप्त हुई जीविकाकी अपेक्षा तो मर जाना ही उत्तम है
parāśrayā vāsudeva yā jīvati dhig astu tām | vṛtteḥ kārpaṇya-labdhāyā apratiṣṭheva jyāyasī ||
Vaiśampāyana sprach: „O Vāsudeva, Schande über jene Frau, die lebt, indem sie von anderen abhängt. Gegenüber einem Lebensunterhalt, der aus Elend und bettelnder Abhängigkeit gewonnen wird—ohne Würde—ist der Tod selbst der bessere Weg.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse upholds personal dignity (pratiṣṭhā) and condemns a life sustained through humiliating dependence; it asserts that a livelihood gained through abjectness is ethically inferior even to death, emphasizing honor and self-reliance as dharmic values.
In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, Vaiśampāyana narrates a pointed moral statement addressed to Vāsudeva (Kṛṣṇa), using the example of a woman living under others’ support to stress the disgrace of undignified dependence and the primacy of honor.