Shloka 19

भीमसेनस्य आत्मबलप्रशंसा — Bhīmasena’s Assertion of Strength

Udyoga Parva, Adhyāya 74

Devanagari script

अनित्यं किल मर्त्यस्य पार्थ चित्त चलाचलम्‌ | वातवेगप्रचलिता अछ्लीला शाल्मलेरिव,पार्थ! कहते हैं कि मनुष्यका चित्त सदा एक निश्चयपर अटल नहीं रहता। वह हवाके वेगसे हिलती हुई सेंमलके फलकी गाँठके समान डाँवाडोल रहता है

Transliteration

anityaṃ kila martyasya pārtha cittaṃ calācalaṃ | vātavega-pracalitaṃ aślīlā śālmaler iva ||

Translation

Vaiśaṃpāyana sprach: „O Pārtha, man sagt, der Geist des Sterblichen sei wahrlich unbeständig — niemals fest in einem einzigen Entschluss verankert. Vom Ansturm des Windes getrieben, schwankt er ruhelos, wie der lose Flaum am Śālmali-Baum (Seidenwollbaum).“

Word by Word

• अनित्यम्: impermanent, unstable
• अनित्यम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अनित्य
• Form: Neuter, Nominative/Accusative, Singular

• किल: indeed, they say
• Type: Indeclinable
• Root: किल

• मर्त्यस्य: of a mortal/man
• Type: Noun
• Root: मर्त्य
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• पार्थ: O Partha (Arjuna)
• Type: Noun
• Root: पार्थ
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• चित्तम्: mind, thought
• चित्तम्: Karta
• Type: Noun
• Root: चित्त
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• चलाचलम्: moving and unmoving; fickle/unstable
• चलाचलम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: चल-अचल
• Form: Neuter, Nominative/Accusative, Singular

• वातवेगप्रचलिता: set in motion by the force of wind
• Type: Adjective
• Root: वात-वेग-प्रचलित
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• अछलीला: unsteady, wavering (lit. not steady/firm)
• Type: Adjective
• Root: अछलीला
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• शाल्मलेः: of the silk-cotton tree (śālmali)
• Type: Noun
• Root: शाल्मलि
• Form: Feminine, Genitive, Singular

• इव: like, as
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• पार्थ: O Partha
• Type: Noun
• Root: पार्थ
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana
• Pārtha (Arjuna)
• śālmali tree
• wind (vāta)