Shloka 13
Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad
Crisis-Discernment of Right and Wrong
जिन्होंने देवताओंमें श्रेष्ठ स्थान पानेकी इच्छासे तन््द्रारहित होकर ब्रह्मचर्य-व्रतका पालन किया था, वे महातेजस्वी बलसूदन इन्द्र भी आलस्य छोड़कर (कर्मपरायण होकर ही) मेघगर्जनाद्वारा आकाश तथा दिशाओंको गुँजाते हुए समय-समयपर वर्षा करते हैं ।।
hitvā sukhaṁ manasaś ca priyāṇi tena śakraḥ karmaṇā śraiṣṭhyam āpa | satyaṁ dharmaṁ pālayann apramatto damaṁ titikṣāṁ samatāṁ priyaṁ ca ||
Vāyu sprach: Indem Śakra (Indra) persönlichen Komfort und alles, was dem Geist lieb ist, aufgab, erlangte er durch die Kraft disziplinierter Tat die höchste Vollkommenheit. Stets wachsam wahrte er Wahrheit und Dharma und übte Selbstbeherrschung, Duldsamkeit, Gleichmut sowie ein Verhalten, das allen angenehm und heilsam ist. So wird Indras Vorrang unter den Göttern als Frucht anhaltender sittlicher Anstrengung dargestellt, nicht als Ergebnis der Hingabe an Bequemlichkeit.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Supremacy and true excellence arise from renouncing indulgent comfort and steadily practicing dharma: truthfulness, vigilant responsibility, self-restraint, endurance, and equanimity. The verse frames greatness as the result of ethical discipline (karma aligned with dharma), not mere privilege.
Vāyu cites Indra as an exemplar: by giving up personal pleasures and remaining alert in righteous conduct, Indra attained preeminence among the gods. The statement functions as moral instruction within the Udyoga Parva’s counsel-oriented setting.