Shloka 3
Kṛṣṇasya Karṇam Prati Sāntvavacana
Kṛṣṇa’s Conciliatory Address to Karṇa
भीष्म उवाच शुश्रूषुमनसूयं च ब्रह्म॒ण्यं सत्यवादिनम् । प्रतियोत्स्यामहे पार्थमतो दुःखतरं नु किम्,भीष्म बोले--अहो! जो गुरुजनोंकी सेवाके लिये उत्सुक, किसीके भी दोष न देखनेवाले, ब्राह्मणभक्त और सत्यवादी हैं, उन्हीं युधिष्ठिरसे हमें युद्ध करना पड़ेगा; इससे बढ़कर महान् दुःखकी बात और क्या होगी?
bhīṣma uvāca | śuśrūṣum anasūyaṃ ca brahmaṇyaṃ satyavādinam | pratiyotsyāmahe pārtham ato duḥkhataraṃ nu kim ||
Bhīṣma sprach: „Weh! Wir müssen die Waffen gegen den Sohn der Pṛthā erheben—gegen den, der eifrig den Ältesten dient, nicht nach Fehlern sucht, den Brahmanen ergeben ist und fest in der Wahrheit steht. Welcher Schmerz könnte größer sein als dieser?“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even when war becomes unavoidable, the truly dharmic person recognizes the moral cost: opposing a virtuous opponent is itself a profound sorrow. The verse highlights ethical sensitivity—truthfulness, humility, and service are virtues that make conflict tragic rather than triumphant.
In the Udyoga Parva, as the Kurukshetra war approaches, Bhishma reflects on the painful necessity of fighting the Pandavas. He laments that the one they must oppose—Yudhisthira, called ‘Partha’—is exemplary in service to elders, non-censoriousness, reverence for Brahmins, and truthfulness.