Shloka 12
ययातिपतन-कारणम् (The Cause of Yayāti’s Fall) — Nārada’s Counsel on Pride and Reconciliation
तत्पश्चात् उशीनरपुत्र बुद्धिमान् शिबिने मधुर वाणीमें कहा--“मैंने बालकोंमें, स्त्रियोंमें, हास-परिहासके योग्य सम्बन्धियोंमें, युद्धमें, आपत्तियोंमें तथा संकटोंमें भी पहले कभी असत्यभाषण नहीं किया है। उस सत्यके प्रभावसे आप स्वर्गलोकमें जाइये। राजन! मैं अपने प्राण, राज्य एवं मनोवांछित सुखभोगको भी त्याग सकता हूँ, परंतु सत्यको नहीं छोड़ सकता। उस सत्यके प्रभावसे आप स्वर्गलोकमें जाइये। यदि मेरे सत्यसे धर्मदेव संतुष्ट हैं, यदि मेरे सत्यसे अग्निदेव प्रसन्न हैं तथा यदि मेरे सत्यभाषणसे देवराज इन्द्र भी तृप्त हुए हैं तो उस सत्यके प्रभावसे आप स्वर्गलोक-में जाइये” ।। अष्टकस्त्वथ राजर्षि: कौशिको माधवीसुत: । अनेकशतयज्वान नाहुषं प्राप्य धर्मवित्,इसके बाद माधवीके छोटे पुत्र कुशिकवंशी धर्मज्ञ राजर्षि अष्टकने कई सौ यज्ञोंका अनुष्ठान करनेवाले नहुषनन्दन ययातिके पास जाकर कहा--
tataḥ paścāt uśīnaraputraḥ buddhimān śibine madhuravāṇīm idaṃ uvāca— “mayā bālakeṣu strīṣu hāsyaparīhāsayogyeṣu sambandhiṣu yuddhe āpatsu ca saṅkaṭeṣu ca pūrvaṃ kadācana na asatyabhāṣaṇaṃ kṛtam. tasya satyasya prabhāvena bhavān svargalokaṃ gacchatu. rājan! ahaṃ prāṇān rājyaṃ ca manovāñchitasukhabhogaṃ ca tyaktuṃ śaknomi, satyaṃ tu na tyaktum. tasya satyasya prabhāvena bhavān svargalokaṃ gacchatu. yadi mama satyena dharmadevaḥ santuṣṭaḥ, yadi mama satyena agnidevaḥ prasannaḥ, tathā yadi mama satyabhāṣaṇena devendraḥ api tṛptaḥ, tadā tasya satyasya prabhāvena bhavān svargalokaṃ gacchatu.” aṣṭakaḥ tv atha rājarṣiḥ kauśikaḥ mādhavīsutaḥ, anekaśatayajvān nāhuṣaṃ prāpya dharmavit, idaṃ uvāca—
Danach sprach der weise Sohn Uśīnaras mit sanften Worten zu Śibi: „Noch nie habe ich eine Unwahrheit geäußert—weder unter Kindern, noch unter Frauen, noch unter Verwandten, bei denen Scherz und neckisches Spiel am Platz sind, noch im Krieg, noch in Unheil, noch in Zeiten der Bedrängnis. Durch die Macht dieser Wahrheit mögest du in die Himmelswelt gelangen. O König, ich kann mein Leben, mein Reich und selbst die ersehnten Genüsse aufgeben; doch die Wahrheit kann ich nicht aufgeben. Durch die Macht dieser Wahrheit mögest du zum Himmel gehen. Wenn durch meine Wahrheit der Herr der Dharma zufrieden ist, wenn durch meine Wahrheit Agni erfreut ist, und wenn durch mein wahrhaftiges Sprechen sogar Indra sich besänftigt fühlt—dann mögest du durch die Macht dieser Wahrheit zum Himmel gelangen.“ Darauf trat der königliche Weise Aṣṭaka—aus der Kauśika-Linie, Sohn der Mādhavī—zu Yayāti, einem Nachkommen Nāhuṣas, einem Kenner des Dharma und Vollzieher von Hunderten von Opfern, und sprach zu ihm.
नारद उवाच
Educational Q&A
The passage elevates satya (truthfulness) as an absolute ethical commitment: even life, sovereignty, and pleasure may be renounced, but truth must not be abandoned. Truth is portrayed as a moral force whose efficacy can secure heavenly attainment and wins the approval of Dharma, Agni, and Indra.
Nārada recounts a speech in which the wise son of Uśīnara addresses King Śibi, invoking his lifelong refusal to lie in every social and dangerous context and blessing him to attain heaven through the power of that truth. The narration then transitions to Aṣṭaka (son of Mādhavī) approaching King Yayāti, setting up the next exchange.