Shloka 34
स्त्रीपर्व — अध्याय १५: गान्धारी-युधिष्ठिर-संवादः
Gandhārī’s Confrontation and Consolation of Yudhiṣṭhira
बाष्पमाहारयद् देवी वस्त्रेणावृत्य वै मुखम् । कुन्तीदेवी दीर्घकालके बाद अपने पुत्रोंकी देखकर उनके कष्टोंका स्मरण करके करुणामें डूब गयीं और अंचलसे मुँह ढककर आँसू बहाने लगीं ।। ३३ $ ।। ततो बाष्पं समुत्सृज्य सह पुत्रैस्तदा पृथा
Vaiśampāyana uvāca | bāṣpam āhārayad devī vastreṇāvṛtya vai mukham | tato bāṣpaṃ samutsṛjya saha putrais tadā pṛthā ||
Vaiśampāyana sprach: Die edle Königin bedeckte ihr Gesicht mit ihrem Gewand und begann zu weinen. Dann, nachdem sie ihren Tränen freien Lauf gelassen hatte, schritt Pṛthā (Kuntī) zusammen mit ihren Söhnen voran—von Mitgefühl überwältigt, als sie an die langen Jahre der Entbehrung und an das Leid dachte, das sie nun vor sich sah. Die Stelle betont das moralische Gewicht der Nachkriegszeit: Selbst die Sieger sind an Trauer, Erinnerung und Verantwortung gegenüber den Toten und den Lebenden gebunden.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical truth that war’s consequences are borne in grief and compassion; remembrance of suffering becomes a moral force that restrains pride and calls one toward responsibility and humane conduct.
Kuntī (Pṛthā), overwhelmed by sorrow, covers her face with her garment and weeps; then, after releasing her tears, she proceeds together with her sons, indicating a transition from private grief to the next action in the mourning sequence.