Shloka 88
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
कारणं पुरुषो होषां प्रधानं चापि कारणम् | स्वभावश्चैव कर्माणि दैवं येषां च कारणम्,पुरुष, प्रधान, स्वभाव, कर्म तथा दैव-ये जिन वस्तुओंके कारण हैं, वे भी नारायणरूप ही हैं
kāraṇaṃ puruṣo hy eṣāṃ pradhānaṃ cāpi kāraṇam | svabhāvaś caiva karmāṇi daivaṃ yeṣāṃ ca kāraṇam ||
Vaiśaṃpāyana sprach: Für diese Wesen und Ereignisse ist der Puruṣa (die Person) eine Ursache; und auch Pradhāna (die uranfängliche Natur) ist eine Ursache. Ihre angeborene Disposition (svabhāva), ihre Handlungen (karmāṇi) und selbst Schicksal/Vorsehung (daiva) werden ebenfalls als Ursachen bezeichnet. Die Lehre besagt, dass all diese Kausalprinzipien letztlich in Nārāyaṇa ruhen und von Ihm umfasst sind; daher soll man nicht an einem einzigen Faktor als dem Absoluten festhalten, sondern den Höchsten als letzten Grund von Kausalität und Verantwortung erkennen.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
Multiple causes are acknowledged—Puruṣa (conscious principle), Pradhāna (primordial nature), svabhāva (inborn disposition), karma (action), and daiva (destiny)—but the deeper purport is that all these derive their power and coherence from Nārāyaṇa as the ultimate ground.
In the didactic discourse of the Śānti Parva, Vaiśaṃpāyana summarizes a philosophical account of causation, listing competing explanatory factors and integrating them into a higher theistic framework centered on Nārāyaṇa.