Shloka 23
Nāga–Nāgabhāryā Saṃvāda: Varṇa-Dharma, Gṛhastha-Discipline, and Mokṣa-Self-Inquiry
Mahābhārata 12.347
पितामहपिता चैव अहमेवात्र कारणम् | इत्येतदुक्त्वा वचनं देवदेवो वृषाकपि:,पितामहका पिता-परदादा भी मैं ही हूँ। मैं ही इस जगत्का कारण हूँ। विप्रवर! ऐसी बात कहकर देवाधिदेव भगवान् वराहने वराहपर्वतपर विस्तारपूर्वक पिण्डदान दे पितरोंके रूपमें अपने आपका ही पूजन करके वहीं अन्तर्धान हो गये
pitāmahapitā caiva aham evātra kāraṇam | ity etad uktvā vacanaṁ devadevo vṛṣākapiḥ ||
Nārada sprach: „Wahrlich, ich bin der Vater des Großvaters (Brahmā), und ich allein bin hier die Ursache dieser Welt.“ Nachdem er dies gesprochen hatte, vollzog der Gott der Götter — Vṛṣākapi (Viṣṇu) — auf dem Varāha-Berg das Ahnenopfer (piṇḍadāna) in allen Einzelheiten. In der Gestalt der Pitṛs verehrte er niemanden außer sich selbst und verschwand daraufhin an eben diesem Ort.
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the supreme deity is the ultimate cause—even beyond Brahmā—yet still upholds dharma by performing and honoring ancestral rites. It models humility within supremacy: cosmic sovereignty does not negate ritual responsibility.
Nārada reports that Viṣṇu (called Vṛṣākapi) declares himself the source of all, then performs piṇḍadāna on Varāha-mountain, worshipping himself in the form of the Pitṛs, and finally vanishes from the spot.