Shloka 11
Vidyā–Avidyā and the Twenty-Fifth Principle
Sāṃkhya–Yoga Clarification
स्नेहायतननाशाच्च धननाशाच्च पार्थिव । आधिव्याधिप्रतापाच्च निर्वेदमुपगच्छति,पृथ्वीनाथ! संसारी जीवोंको तो जब उनके स्नेहके आधारभूत स्त्री-पुत्र आदिका नाश हो जाता, धन चला जाता और रोग तथा चिन्तासे कष्ट उठाना पड़ता है, तभी वैराग्य होता है
snehāyatananāśāc ca dhananāśāc ca pārthiva | ādhivyādhipratāpāc ca nirvedam upagacchati, pṛthvīnātha ||
Parāśara sprach: „O König, wenn die Stützen der Zuneigung eines weltlichen Menschen—wie Gattin, Kinder und dergleichen—zerstört werden, wenn Reichtum verloren geht und wenn ihn Sorge und Krankheit versengen, dann gelangt er zur Ernüchterung und zum Loslassen (nirveda).“
पराशर उवाच
Educational Q&A
Dispassion (nirveda/vairāgya) in worldly people often arises not from insight alone but from the shock of suffering—loss of loved ones, loss of wealth, and the torment of anxiety and illness—revealing the instability of saṃsāra.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation-oriented ethics, the sage Parāśara addresses a king and explains a common psychological pattern: people turn toward detachment when life’s attachments and securities collapse through bereavement, poverty, and affliction.